Tanie rachunki i sieci | Razem dla transformacji energetycznej

Za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy polskich elektrowni. Tak brzmi diagnoza ze stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" i łatwo ją czytać czysto technicznie: tyle bloków, tyle megawatów, taki harmonogram. Za każdym z tych bloków stoją jednak załogi kopalń i elektrowni oraz miasta, które żyją z ich wypłat. Polska raz już przeszła transformację robioną bez planu — Wałbrzych spłacał ją przez ćwierć wieku. Dlatego Razem proponuje, żeby tym razem wielka przebudowa energetyki była od pierwszego dnia spięta z gwarancją zatrudnienia, według zasady zapisanej w deklaracji programowej: za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle.

Ile osób żyje dziś z węgla

Skala wyzwania jest policzalna i dobrze opisana — zarówno przez agendy państwa, jak i przez niezależne ośrodki badawcze.

Dane. Według Agencji Rozwoju Przemysłu w połowie 2024 roku górnictwo węgla kamiennego zatrudniało około 75 tys. osób, a w ciągu kolejnego roku zatrudnienie zmalało o około 3 tys. Instytut Badań Strukturalnych szacował, że w 2019 roku sektor zatrudniał 83 tys. osób, z czego 89% na Śląsku. Podpisana w 2021 roku umowa społeczna zakłada wydobycie węgla kamiennego aż do 2049 roku. Jak kończy się wygaszanie przemysłu bez planu, pokazał Wałbrzych: po likwidacji kopalń w latach 90. pracę straciło około 14 tys. górników, a bezrobocie w mieście sięgnęło 38–40% (analiza naukowa skutków).

Wałbrzych jest w tej opowieści punktem odniesienia, bo tam wszystko poszło dokładnie odwrotnie, niż powinno. Kopalnie zamknięto szybko, osłony wygasły po kilku latach, nowych zakładów w ich miejsce nie postawił nikt. Miasto zapadło się gospodarczo na dekady, a częścią lokalnego krajobrazu stały się biedaszyby — ludzie, którym zabrano etaty pod ziemią, kopali węgiel na własną rękę, bez żadnych zabezpieczeń. O tej lekcji mówił Adrian Zandberg podczas sejmowej konferencji ze związkowcami z kopalni Bogdanka w lutym 2025 roku:

Sprawiedliwa transformacja to transformacja, w której na każde miejsce pracy, które w przemyśle znika, musi pojawić się nowe miejsce pracy w przemyśle. Zmiany muszą brać pod uwagę lokalne społeczności. To jest niezmiernie ważne w przypadku Bogdanki, ponieważ tam mamy dziś do czynienia z gospodarczą monokulturą. Nierozsądnie przeprowadzona transformacja może skończyć się tak, jak skończyła się w przypadku Wałbrzycha — społeczną tragedią.— Adrian Zandberg, konferencja ze związkowcami z LW Bogdanka, Sejm, 18 lutego 2025 (za: Lublin112, 19.02.2025)

Monokultura gospodarcza oznacza, że kopalnia utrzymuje w regionie także handel, usługi i budżety gmin. Zamknięcie jej bez alternatywy wywraca całą lokalną gospodarkę, a rachunek za to — zasiłki, wyludnienie, ochrona zdrowia, policja — i tak trafia do budżetu państwa, tylko rozłożony na dziesięciolecia.

Mechanizm: praca, która obniża koszt transformacji

Gwarancja zatrudnienia bywa zbywana jako drogi socjal. W stanowisku Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego z 2022 roku opisano ją odwrotnie — jako narzędzie, które czyni przebudowę energetyki tańszą. Warto przytoczyć ten fragment dosłownie, bo mechanizm ma kilka ogniw i szkoda go spłaszczać:

Prace organizowane w ramach gwarancji zatrudnienia obniżą koszt transformacji energetycznej. Energooszczędne budownictwo, przydomowa fotowoltaika i inne rozwiązania stosowane w gospodarstwach domowych zmniejszą popyt na energię, a w konsekwencji jej cenę. Dodatkowo, oferując pracę lokalnie, ograniczymy znaczenie cen paliw w codziennych wydatkach gospodarstw domowych.

— Stanowisko Rady Krajowej Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego, luty 2022

Rozłóżmy to na części. Transformacja i tak wymaga ogromnej ilości pracy: ociepleń budynków, wymiany źródeł ciepła, montażu instalacji fotowoltaicznych, robót przy sieciach. Jeżeli te zadania wykonują ludzie zatrudnieni w ramach gwarancji — w tym pracownicy wygaszanych zakładów — państwo płaci raz, za pożyteczną pracę, zamiast płacić dwa razy: osobno za zasiłki i skutki bezrobocia, osobno za wykonawców tych samych robót. Drugie ogniwo działa po stronie popytu: ocieplony dom i przydomowa instalacja zmniejszają zużycie energii z sieci, a gdy spada popyt, spada presja na cenę. Trzecie jest najprostsze: praca oferowana lokalnie ogranicza wydatki na dojazdy i paliwo. Gwarancja zatrudnienia nie obniża więc rachunku za prąd bezpośrednio — obniża koszt transformacji, a dopiero transformacja i mniejszy popyt ciągną cenę w dół. To samo stanowisko precyzuje, że sektor publiczny zapewniałby w ramach gwarancji „stanowiska zgodne z przepisami kodeksu pracy" — chodzi o pełnoprawne etaty, a nie o roboty publiczne na umowach śmieciowych, z którymi Razem chce skończyć w całej gospodarce.

Koncepcja ma przy tym porządne zaplecze teoretyczne. Ekonomistka Pavlina Tcherneva z Levy Economics Institute opisuje gwarancję zatrudnienia jako automatyczny stabilizator: program rozrasta się w kryzysie, kurczy w koniunkturze, a katalog zadań definiują lokalne społeczności — u nas naturalnym katalogiem są właśnie prace transformacyjne.

Co proponuje Razem

Uruchomimy programy dla grup zawodowych i regionów, które dziś zależne są od konwencjonalnych źródeł energii. Pracownikom wygaszanych przedsiębiorstw zagwarantujemy dobrze opłacaną pracę w tym samym regionie, w myśl zasady „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle”.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Regionalne programy gwarancji zatrudnienia — samorządy będą mogły tworzyć użyteczne społecznie miejsca pracy, finansowane z budżetu centralnego (Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Państwo po stronie pracujących").
Program transformacji dla każdego regionu rozpisany na nie mniej niż 20 lat, tworzony w porozumieniu z lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).
Na każde zlikwidowane miejsce pracy powstanie nowe — „znaczna część z nich będzie w nowym państwowym przemyśle", a specyfika każdego zakładu będzie konsultowana z lokalną społecznością („Kierunki", 2023).
Kursy przekwalifikowujące i wsparcie materialne na czas zmiany miejsca zatrudnienia („Kierunki", 2023).

Skąd konkretnie wezmą się nowe miejsca pracy? Z inwestycji, które i tak trzeba przeprowadzić. Budowa i obsługa nowych mocy to dziesiątki tysięcy etatów w regionach: piszemy osobno o tym, że moce wiatru na lądzie można nawet podwoić, oraz o tym, skąd wziąć kapitał na całą przebudowę — jeden państwowy fundusz koordynujący inwestycje energetyczne. Deklaracja mówi przy tym o pracy „dobrze opłacanej" — warunki płacowe w nowych zakładach wiążą się wprost z postulatami godnej płacy minimalnej i jawności wynagrodzeń, które Razem stawia dla całego rynku pracy.

Na końcu tego łańcucha jest odbiorca energii. Transformacja przeprowadzona planowo — z gwarancją zatrudnienia obniżającą jej koszt i z mniejszym popytem dzięki termomodernizacji — służy temu, żeby prąd i ciepło były tanie dla wszystkich; zasadę, że ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura, opisujemy osobno. Sprawiedliwość tej operacji rozstrzygnie się jednak w Bogdance, na Śląsku i w Bełchatowie. Jeśli ludzie, którzy przez dekady dawali Polsce prąd, dostaną w zamian dobrze płatną pracę w swoim regionie, transformacja będzie miała społeczne poparcie. Jeśli dostaną los Wałbrzycha — poparcia nie będzie i słusznie.

Źródła i dalsza lektura

Ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura

Wed, 01 Jul 2026 09:00:00 +0200

W stanowisku o kierunkach rozwoju polskiej energetyki z 2023 roku Razem zapisało zdanie, które porządkuje całą debatę o rachunkach: „Wszyscy ludzie mają prawo do przystępnej cenowo energii". Za tą deklaracją stoi ponura arytmetyka — według tego samego stanowiska ponad 4,5 miliona osób w Polsce cierpi z powodu ubóstwa energetycznego. W praktyce oznacza to dogrzewanie jednego pokoju, pranie nastawiane po dwudziestej trzeciej i zimowe wybory między ciepłem a lekami. Skoro prąd i ciepło warunkują godne życie w tym samym stopniu co woda z kranu, ich cena jest kwestią polityczną, za którą państwo odpowiada przed obywatelami. Razem sprowadza tę odpowiedzialność do mierzalnej reguły: ceny prądu i ciepła dla gospodarstw domowych (dla zużycia nieprzekraczającego przeciętnego) nie powinny rosnąć szybciej niż najniższa emerytura.

Trzeci najdroższy prąd w Unii

Dane. Po wygaśnięciu mrożenia cen prezes URE zatwierdził na 2026 rok taryfę sprzedaży energii dla gospodarstw domowych na poziomie 495,16 zł/MWh. Licząc według parytetu siły nabywczej, w drugiej połowie 2025 roku polskie gospodarstwa domowe płaciły za prąd trzecią najwyższą cenę w Unii Europejskiej. Instytut Badań Strukturalnych oszacował, że ubóstwo energetyczne mierzone wydatkami i dochodami dotykało 12,2 proc. mieszkańców Polski, czyli około 4,6 mln osób (dane za 2016 rok) — z tą skalą spójna jest liczba „ponad 4,5 miliona" z stanowiska Razem.

Uczciwość wymaga jednego zastrzeżenia metodologicznego. Miara IBS zestawia realne wydatki na energię z dochodami i kosztami mieszkania; unijne badania ankietowe, w których respondenci sami deklarują, czy stać ich na ogrzanie domu, dają Polsce wynik wyraźnie łagodniejszy. Obie miary opisują co innego — pierwsza łapie także tych, którzy płacą rachunki kosztem jedzenia czy leków i w ankiecie nie przyznają się do problemu. Od przyjętej miary zależy skala zjawiska, a nie jego istnienie.

Wysokie ceny energii działają przy tym jak podatek regresywny: im niższy dochód, tym większa jego część znika w rachunkach, bo lodówka i grzejnik nie wiedzą, ile kto zarabia. Ten sam mechanizm — najmocniejsze obciążenie tych, którzy mają najmniej — opisujemy na przykładzie całego systemu danin w siostrzanym serwisie: regresywność polskiego systemu podatkowego. Osobny węzeł problemu stanowią najemcy, którzy płacą rachunki w mieszkaniach o standardzie energetycznym zależnym wyłącznie od właściciela — dlatego walka o tanie rachunki krzyżuje się z walką o uczciwą umowę najmu.

Zasada z 2021 roku: prosty miernik zamiast uznaniowości

Rada Krajowa Razem sformułowała tę regułę już w 2021 roku, przed wielkim szokiem cenowym. Mechanizm składa się z trzech elementów. Po pierwsze, ceny energii elektrycznej i cieplnej dla gospodarstw domowych rosną co najwyżej w tempie emerytury minimalnej — wskaźnika, który państwo i tak co roku ustala, więc reguła jest przejrzysta i sprawdzalna. Po drugie, osłona obejmuje zużycie nieprzekraczające przeciętnego, określonego na podstawie poprzednich lat: chroni normalnie funkcjonujący dom, a kto zużywa dwa razy tyle, za nadwyżkę płaci pełną cenę. Publiczne pieniądze nie dopłacają więc do podgrzewanych podjazdów. Po trzecie, kosztami programu obciążone zostają spółki sektora paliw kopalnych — te same, które przez dekady zarabiały na modelu energetyki odpowiadającym dziś za wysokie ceny i emisje.

Skąd konkretnie wziąć pieniądze, partia dopowiada w kolejnych dokumentach. Deklaracja programowa z 2025 roku zapowiada podatek od nadzwyczajnych zysków (windfall tax), a stanowisko o kierunkach rozwoju energetyki kieruje wpływy z podatku od zysków nadzwyczajnych przedsiębiorstw energetycznych na sfinansowanie puli bezpłatnej energii elektrycznej, dzielonej między gospodarstwa domowe według ich wielkości i rodzaju ogrzewania. Unia Europejska przetestowała zresztą oba narzędzia w kryzysie 2022 roku: rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 wprowadziło pułap 180 euro/MWh na przychody wytwórców energii oraz obowiązkową składkę solidarnościową od nadzwyczajnych zysków sektora paliw kopalnych. Razem proponuje wpisać tę logikę do polskiego systemu na stałe, zamiast sięgać po nią panicznie w szczycie kryzysu.

Rządowa praktyka wygląda tymczasem inaczej: osłony wygasają, a programy, które miały trwale obniżać rachunki, są cięte. Gdy na początku 2025 roku rząd zawiesił, a następnie okroił program „Czyste Powietrze" — zmniejszając wsparcie dla termomodernizacji i obniżając prefinansowanie z 50 do 20 procent — kandydatka Razem do Senatu Ewa Sładek mówiła na konferencji przed Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej:

Transformacja energetyczna nie może być kolejnym programem dla bogatych. To musi być proces, który realnie obniży rachunki zwykłym ludziom.— Ewa Sładek, konferencja Razem ws. programu „Czyste Powietrze”, 25 lutego 2025, Ewa Sładek, konferencja ws. programu Czyste Powietrze (za: LoveKraków, 28.02.2025)

Kontekst tej wypowiedzi jest istotny: Sładek wyliczała na tej samej konferencji, że po zmianach najubożsi musieliby najpierw wyłożyć z własnej kieszeni nawet 80–100 tysięcy złotych i miesiącami czekać na zwrot. Trudno o lepszą ilustrację polityki energetycznej robionej ponad głowami ludzi, których rachunki miały spaść.

Co proponuje Razem

Dlatego potrzebny będzie program osłonowy, który utrzyma ceny energii elektrycznej i cieplnej dla gospodarstw domowych. Ceny te nie powinny rosnąć szybciej niż wysokość emerytury minimalnej. Programem osłonowym powinno zostać objęte zużycie energii elektrycznej i energii cieplnej nie przekraczające zużycia przeciętnego określonego na podstawie zużycia z poprzednich lat.— Partia Razem — Stanowisko ws. podwyżek cen energii (Rada Krajowa, 2021), partiarazem.pl

Rachunki rosną najwyżej w tempie emerytury minimalnej — prosta, sprawdzalna reguła dla cen prądu i ciepła gospodarstw domowych, obejmująca zużycie do poziomu przeciętnego.
Koszty osłon ponoszą spółki paliw kopalnych, a nie budżety domowe — jako podmioty przyczyniające się do degradacji klimatu.
Windfall tax, czyli podatek od zysków nadzwyczajnych przedsiębiorstw energetycznych, finansuje pulę bezpłatnej energii elektrycznej dzieloną między gospodarstwa według wielkości i rodzaju ogrzewania („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).
Osłony idą w parze z redukcją zużycia: termomodernizacja z pełnym pokryciem kosztów dla najmniej zamożnych, energooszczędność, tani transport zbiorowy.

Samo stanowisko z 2021 roku uprzedza przy tym oczywisty zarzut: programy osłonowe określa jako propozycję doraźną. Trwale tanie rachunki wymagają przebudowy systemu — czystych i tanich źródeł, sprawnych sieci, mniejszego zapotrzebowania. Dlatego równolegle piszemy o modernizacji sieci, które są dziś najsłabszym ogniwem polskiej energetyki, o energetyce obywatelskiej — prosumencie wirtualnym i wspólnotach energetycznych, które pozwalają zwykłym ludziom korzystać z taniej energii bez własnego dachu — oraz o gwarancji zatrudnienia w sprawiedliwej transformacji, dzięki której ta przebudowa nie odbędzie się kosztem ludzi pracy. Wszystkie te wątki spina jedno zobowiązanie: państwo, które gwarantuje każdemu przystępną cenowo energię.

Źródła i dalsza lektura

Sieci: najsłabsze ogniwo polskiej energetyki

Tue, 30 Jun 2026 09:00:00 +0200

Spór o polską energetykę toczy się niemal wyłącznie wokół źródeł: atom czy wiatr, węgiel do kiedy, gaz po co. Między elektrownią a gniazdkiem rozciąga się jednak kilkaset tysięcy kilometrów przewodów, o których debata publiczna prawie milczy — a to właśnie tam transformacja może utknąć najszybciej. Według stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" większość elementów sieci dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyła 25 lat, a do 2030 r. będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę mocy naszych elektrowni. Każde nowe źródło, jądrowe czy odnawialne, będzie musiało się wpiąć w system, który już dziś masowo odmawia przyłączeń. Bez modernizacji sieci nie ma ani atomu, ani OZE.

Ile lat mają polskie kable

Krajowy system elektroenergetyczny ma dwa piętra. Górne to sieć przesyłowa — linie najwyższych napięć (400 i 220 kV) zarządzane przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne, które przerzucają energię między regionami. Dolne to sieci dystrybucyjne — linie 110 kV, średniego i niskiego napięcia w rękach operatorów dystrybucyjnych, które doprowadzają prąd do zakładów, gmin i domów. Uczciwość wymaga rozróżnienia: samo przesyłowe piętro pracuje relatywnie sprawnie, ze stratami na poziomie 1,59% energii wprowadzonej do sieci (2023). Prawdziwy problem starości siedzi piętro niżej, w dystrybucji — i to o niej mówi kanon Razem, gdy pisze o infrastrukturze pamiętającej inną epokę.

Dane. Według inwentaryzacji Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej (dane z 2017 r.) 42% linii 110 kV, 37% linii średniego napięcia i 31% linii niskiego napięcia miało ponad 40 lat. Straty energii w sieciach dystrybucyjnych wyniosły 3,56% w 2024 r., ponad dwukrotnie więcej niż w sieci przesyłowej PSE (1,59% w 2023 r.). W latach 2023–2024 operatorzy wydali łącznie 15 277 odmów przyłączenia do sieci dla źródeł o mocy przekraczającej 157 GW — w samym 2023 r. było to 7448 odmów na 83,6 GW. Plan rozwoju PSE na lata 2025–2034 przewiduje ponad 64 mld zł inwestycji i 4700 km nowych tras linii 400 kV, a podpisana Karta Efektywnej Transformacji Sieci Dystrybucyjnych — 129,5 mld zł nakładów operatorów dystrybucyjnych w latach 2023–2030.

Piętro systemu	Kto zarządza	Straty energii	Zaplanowane nakłady
Przesył (400 i 220 kV)	PSE	1,59% (2023)	>64 mld zł do 2034
Dystrybucja (110 kV, SN, nN)	operatorzy dystrybucyjni	3,56% (2024)	129,5 mld zł do 2030

Zsumowane straty na przesyle i dystrybucji są w Polsce — jak wskazuje Razem w „Kierunkach" — o ponad 20% wyższe niż średnia unijna, a szczególnie marnotrawne są zbyt długie ciągi niskiego napięcia na obszarach wiejskich. Każda zmarnowana megawatogodzina to koszt, który ostatecznie ląduje w rachunkach odbiorców.

System, który mówi „nie"

Skąd lawina odmów przyłączeń, skoro inwestorzy ustawiają się w kolejce z gotowymi projektami? Polska sieć została zaprojektowana dekady temu pod zupełnie inną energetykę: kilkadziesiąt wielkich elektrowni węglowych, głównie na południu kraju, pchających prąd w jedną stronę — od bloku do odbiorcy. Odnawialne źródła powstają tam, gdzie wieje i świeci, czyli często na północy i na terenach wiejskich, na końcach najsłabszych odgałęzień. Sieć musi nauczyć się pracy w obie strony, z tysiącami rozproszonych wytwórców zamiast kilkudziesięciu punktów wtłaczania mocy. Tam, gdzie transformatory i linie tej pracy nie wytrzymują, operator odmawia — i potencjał czystej energii zostaje na papierze.

Ten sam problem widać od strony rynku. Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24 w latach 2023–2026, diagnozował ten paradoks krótko: „Ceny energii rosną. Polskie Sieci Elektroenergetyczne ustanawiają okresy zagrożenia na polskim rynku energii, a przecież OZE rośnie z roku na rok." Sama rosnąca moc zainstalowana nie wystarczy, jeśli system nie potrafi jej przyjąć, przesłać i zbilansować.

Plany naprawcze na papierze istnieją i są liczone w setkach miliardów: wspomniane 64 mld zł u operatora przesyłowego i blisko 130 mld zł u dystrybutorów. Pytanie brzmi, czy zostaną zrealizowane w tempie, którego wymaga wymiana prawie 20 GW mocy wytwórczych do 2030 r., i czy ktokolwiek spina je w jedną strategię z budową nowych źródeł. Dotychczasowe doświadczenie uczy ostrożności — obecny stan sieci to, jak ujmuje stanowisko Razem, efekt „wieloletnich zaniedbań kolejnych rządów".

Co proponuje Razem

Większość z elementów sieci dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyło 25 lat, stąd w celu zapewnienia coraz wyższych wskaźników niezawodności pracy sieci oraz bezpieczeństwa dostaw wymagana jest jej modernizacja i rozbudowa. Opóźnienie w przystosowaniu sieci energetycznych do obsługi odnawialnych źródeł energii skutkuje dziś stratą nawet połowy wytwarzanej przez nie mocy.— Stanowisko Partii Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Modernizacja obu pięter systemu — w Deklaracji programowej 2025 zapowiedź „Zmodernizujemy sieć przesyłową i dystrybucyjną" stoi w tym samym punkcie co budowa bloków jądrowych i rozwój OZE: sieć jest częścią planu, a nie dodatkiem do niego.
Inteligentna sieć przy okazji wymiany — modernizacja, zwłaszcza dystrybucji, ma być zarazem wdrożeniem technologii smart grid, żeby sieć umiała zarządzać rozproszonymi źródłami zamiast je odrzucać.
Polskie kompetencje przemysłowe — warunki dla rodzimego przemysłu i ośrodków akademickich do opracowywania i wdrażania rozwiązań z zakresu inteligentnych sieci i magazynowania energii.
Integracja z Ukrainą — przebudowa połączenia Zamość–Dobrotwór na połączenie w sieci oczkowej i modernizacja linii Widełki–Chmielnicka, dla wzmocnienia obu krajów w ramach wspólnego obszaru synchronicznego.

Sieć jest warunkiem brzegowym dla wszystkiego, co planujemy po stronie wytwarzania. Program budowy co najmniej ośmiu bloków jądrowych o mocy minimum 12 GW wymaga linii zdolnych wyprowadzić tę moc z nowych lokalizacji — piszemy o nim tutaj: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. Rozbudowa OZE z kolei potrzebuje nie tylko przewodów, ale i buforów, które wygładzą dobowe wahania produkcji — od elektrowni szczytowo-pompowych po baterie: czym system dopina dobę.

Jest wreszcie wymiar najbliższy codzienności: opłaty dystrybucyjne i koszt strat sieciowych to spora część każdego rachunku za prąd, więc marnotrawstwo energii w wysłużonych liniach płacimy wszyscy, co miesiąc. Dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, a nie łaską rynku, wyjaśniamy osobno: rachunek za prąd a obowiązki państwa. Ten sam rachunek płaci przemysł — bez sprawnych sieci nie ma taniej energii dla przemysłu, a od niej zależy konkurencyjność całej gospodarki. Całość programu energetycznego Razem: partiarazem.pl/program.