OZE i magazyny energii | Razem dla transformacji energetycznej

Magazyn energii w każdej gminie: rozproszenie to odporność

Thu, 02 Jul 2026 15:00:00 +0200

Wielka elektrownia ma jedną wadę, o której w spokojnych czasach łatwo zapomnieć: jest jednym celem. Rosja metodycznie to wykorzystała — w wyniku ostrzałów Ukraina straciła około dwóch trzecich mocy wytwórczych sprzed wojny, a Międzynarodowa Agencja Energetyczna pisała wprost, że w takich warunkach „decentralizacja przynosi wyraźne korzyści dla bezpieczeństwa". Zestawienie dwóch dokumentów Razem — stanowiska energetycznego i stanowiska ws. wojskowości (2023) — prowadzi do naturalnego wniosku: obok atomu w podstawie systemu potrzebujemy energetyki rozproszonej — tysięcy lokalnych źródeł i magazynów, od piwnicy domu jednorodzinnego po baterię przy gminnej stacji transformatorowej. Takiego systemu nie da się wyłączyć jednym uderzeniem, a w stanowisku ws. wojskowości (2023) partia zauważa, że wojna w Ukrainie „dobitnie pokazuje" skalę zagrożenia ludności cywilnej oraz infrastruktury krytycznej ostrzałami. Odporność energetyki jest częścią obronności kraju — tak samo jak schrony i obrona cywilna.

Rozproszenie już się w Polsce zaczęło

Ten proces nie wymaga wymyślania od zera. Polacy budują rozproszoną energetykę na własną rękę — na razie głównie z pobudek portfelowych, nie strategicznych.

Dane. Na koniec 2025 r. działało w Polsce ponad 114 tysięcy magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh — w ogromnej większości małych, przydomowych. W programie Mój Prąd złożono ponad 41 tysięcy wniosków o dofinansowanie magazynów energii, co zmusiło NFOŚiGW do podniesienia budżetu programu do 1,85 mld zł. Po drugiej stronie frontu: Ukraina straciła ok. 2/3 przedwojennych mocy wytwórczych (IEA, 2024) — głównie dużych, scentralizowanych obiektów, które łatwo namierzyć i trafić.

Sto czternaście tysięcy baterii rozsianych po kraju to na razie kropla w bilansie mocy, ale strategicznie bezcenna struktura: nie ma jednego punktu, którego zniszczenie by ją unieruchomiło. Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24 w latach 2023–2026, widzi w tym także dźwignię transformacji: „Magazyny energii mogą znacząco wesprzeć np. transformację indywidualną, prowadzoną na poziomie gospodarstw domowych" — mówił w 2025 r. To jest ta sama fala, którą opisujemy przy okazji boomu prosumenckiego — fotowoltaika z prosumentem wirtualnym i wspólnotami energetycznymi — tyle że uzupełniona o element, którego samym panelom brakowało: zdolność oddania energii wtedy, kiedy jest potrzebna.

Jak działa odporność: mikrosieci, praca wyspowa, baterie bez litu

To, co poniżej, jest wiedzą inżynierską ze źródeł zewnętrznych, nie programem partii — kanon Razem świadomie nie przesądza technologii, mówi o wspieraniu badań i wdrożeń.

Fundamentem odpornego systemu są mikrosieci: lokalne układy źródeł, magazynów i odbiorów, które na co dzień współpracują z siecią krajową, a w razie awarii potrafią się od niej odłączyć i przejść w tzw. pracę wyspową — szpital, wodociągi czy szkoła dostają prąd z gminnej baterii i lokalnej fotowoltaiki, choć wokół panuje blackout. Badania nad magazynami bateryjnymi w sieciach dystrybucyjnych pokazują, że ten sam magazyn świadczy całą wiązkę usług: stabilizuje napięcie i częstotliwość, zastępuje kosztowną rozbudowę linii, służy jako zasilanie awaryjne, a po rozległej awarii pomaga odbudować system, bo daje operatorowi punkt startowy niewymagający zewnętrznego prądu. Bateria przy stacji transformatorowej pracuje więc na swoje utrzymanie w czasie pokoju i staje się polisą na czas kryzysu.

Zmienia się też chemia samych ogniw — w kierunku, który sprzyja masowości. Obok dominujących baterii litowych dojrzewają magazyny sodowo-jonowe, zbudowane wokół pierwiastka dostępnego praktycznie wszędzie, bez litu i kobaltu, których wydobycie koncentruje się w kilku krajach — przeglądy w literaturze naukowej od lat wskazują je jako naturalną technologię dla magazynów stacjonarnych, gdzie waga ma mniejsze znaczenie niż koszt i bezpieczeństwo. To już nie laboratorium: chiński CATL zapowiedział start masowej produkcji ogniw sodowo-jonowych Naxtra o gęstości 175 Wh/kg na grudzień 2025 r. Dla kraju, który chce stawiać magazyny w tysiącach gmin, tania i niepalna chemia bez wąskich gardeł surowcowych jest dokładnie tym, na co warto czekać z otwartą infrastrukturą — i z własnym przemysłem gotowym ją wdrażać.

Rozproszenie nie unieważnia przy tym dużej energetyki. System nadal potrzebuje stabilnej podstawy i wielkoskalowego bilansowania doby — o ESP Młoty i wielkich magazynach bateryjnych piszemy osobno. Potrzebuje też zdrowych sieci, bo mikrosieć na nic się nie zda, jeśli na co dzień nie ma jak oddać nadwyżek: stare sieci dystrybucyjne są dziś najsłabszym ogniwem polskiej energetyki. Rozproszone magazyny i modernizacja sieci to dwie strony tej samej inwestycji.

Co proponuje Razem

Będziemy wspierać rozwój bezemisyjnej energetyki rozproszonej, zwłaszcza w formie własności spółdzielczej lub samorządowej.— Stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), sekcja „Bezpieczeństwo energetyczne”, Partia Razem

W tym samym stanowisku partia zapowiada: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz stworzenie warunków dla polskiego przemysłu i rodzimych ośrodków akademickich do opracowywania i wdrażania rozwiązań z zakresu inteligentnych sieci energetycznych (smart grids) i magazynowania energii.

Bezemisyjna energetyka rozproszona — wspierana szczególnie tam, gdzie właścicielem jest spółdzielnia lub samorząd, a nie wyłącznie wielki koncern.
Inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii — od nauki po przemysł.
Smart grids budowane przez polski przemysł i rodzime ośrodki akademickie — inteligentna sieć, która potrafi zarządzać tysiącami małych źródeł i magazynów.
Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie rozwiązań prawnych, dzięki którym lokalne społeczności mogą wspólnie wytwarzać i magazynować energię.
Odporność infrastruktury krytycznej jako element obronności — synteza redakcyjna na podstawie stanowiska ws. wojskowości (2023): skoro wojna w Ukrainie pokazała skalę zagrożenia infrastruktury krytycznej ostrzałami, państwo musi budować system, który pojedyncze uderzenie co najwyżej zadraśnie.

Jest w tym również wątek pracy. Tysiące gminnych magazynów, mikrosieci i instalacji prosumenckich ktoś musi projektować, montować, serwisować i nadzorować — to zajęcia z natury lokalne, niepodatne na delokalizację, a więc materiał na stabilne etaty w powiatach, nie na kolejne zlecenia bez składek. O tym, dlaczego stabilna umowa to podstawa, piszemy w siostrzanym serwisie: koniec z plagą śmieciówek. Całość programu energetycznego i gospodarczego Razem: partiarazem.pl/program.

Źródła i dalsza lektura

Czym system dopina dobę: ESP Młoty i magazyny bateryjne

Mon, 29 Jun 2026 09:00:00 +0200

Razem chce oprzeć polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe i odnawialne źródła: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, a wokół nich wiatr i słońce. Taki układ ma jednak swój rytm dobowy, którego nie widać w tabelach mocy zainstalowanej. Atom pracuje równo przez tysiące godzin w roku, fotowoltaika oddaje najwięcej energii w letnie południe, wiatr wieje wtedy, kiedy wieje — a zapotrzebowanie skacze rano i wieczorem. Różnicę między tym, co system akurat produkuje, a tym, czego ludzie akurat potrzebują, trzeba gdzieś przechować. Od tego są magazyny energii. Kanon programowy Razem wymienia tu dwa konkretne narzędzia — dokończenie elektrowni szczytowo-pompowej Młoty i budowę magazynów bateryjnych — i zarazem bez ściemy zastrzega, czego magazynowanie energii, przynajmniej dziś, nie umie.

Co już stoi, co czeka na decyzję

Elektrownia szczytowo-pompowa to najstarszy i wciąż największy magazyn energii, jakim dysponuje energetyka: gdy prądu jest za dużo, pompy tłoczą wodę do górnego zbiornika, a gdy przychodzi szczyt, ta sama woda spada na turbiny. Polska ma kilka takich obiektów, z Żarnowcem na czele, ale ich łączna pojemność jest niewielka wobec dobowych potrzeb krajowego systemu. Równolegle, niemal niezauważenie, wyrósł drugi filar: dziesiątki tysięcy magazynów bateryjnych, od przydomowych skrzynek po kontenery przy farmach.

Dane. Istniejące polskie elektrownie szczytowo-pompowe dysponują łącznie mocą ok. 1,8 GW i pojemnością ok. 9 GWh, z największym Żarnowcem (716 MW, 3,6 GWh). Projektowana przez PGE ESP Młoty w Kotlinie Kłodzkiej to 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności — inwestycja jest na etapie decyzji środowiskowej. Świat przeżywa boom bateryjny: w 2023 r. przybyły 42 GW magazynów bateryjnych, a ceny ogniw litowo-jonowych spadły od 2010 r. o 90%. W Polsce na koniec 2025 r. pracowało już 114 418 magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh, a w aukcji rynku mocy na rok 2029 magazyny zdobyły ok. 2,5 GW obowiązków mocowych — blisko jedną trzecią całej aukcji.

Te liczby mówią dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, magazyny przestały być ciekawostką: skoro w aukcji rynku mocy wygrywają co trzecią megawatogodzinę obowiązków, znaczy to, że rynek już dziś wycenia ich zdolność do ratowania systemu w szczycie. Po drugie, skala wciąż jest skromna wobec potrzeb — cała bateryjna pojemność Polski, owe 8,85 GWh ze stu kilkunastu tysięcy instalacji, ledwie dorównuje pojemności kilku istniejących elektrowni szczytowo-pompowych. Dlatego kanon Razem mówi o „skali ogólnokrajowej", a nie o punktowych instalacjach.

Doba do dopięcia, sezon poza zasięgiem

Każda technologia magazynowania ma swój naturalny horyzont czasowy. Baterie reagują w ułamki sekund i świetnie stabilizują częstotliwość sieci; elektrownia szczytowo-pompowa przechowuje energię w skali godzin — Żarnowiec może oddawać pełną moc przez około pięć godzin, Młoty będą mogły przez blisko cztery. To dokładnie tyle, ile trzeba, żeby przenieść południową nadwyżkę z fotowoltaiki na wieczorny szczyt.

Horyzont	Narzędzie	Stan
sekundy–minuty	baterie (regulacja częstotliwości, usługi systemowe)	komercyjna codzienność
godziny w dobie	baterie sieciowe + ESP	rośnie; w PL 2,34 GW baterii i 1,8 GW ESP
tygodnie i sezony	—	brak technologii zademonstrowanej w skali

Sezon to inna liga. Stanowisko Razem ws. PEP2040 stawia sprawę wprost: „Nie ma technik magazynowania, które pozwalałyby w ekonomiczny sposób magazynować nadwyżki z fotowoltaiki latem do wykorzystania zimą, kiedy nasłonecznienie spada drastycznie". I dalej: „do tej pory żadna obiecująca technologia magazynowania nie została zademonstrowana w skali wystarczającej do magazynowania energii elektrycznej przez setki godzin". Kanon przypomina też, że miks OZE+magazynowanie udało się dotąd wdrożyć wyłącznie w krajach z potężną hydroenergetyką, jak Norwegia czy Urugwaj. Nauka mówi to samo ostrożniejszym językiem: analiza Sepulvedy i współautorów w „Nature Energy" pokazuje, że magazynowanie długoterminowe musiałoby osiągnąć bardzo niskie koszty pojemności, zanim mogłoby zastąpić w systemie stabilne źródła pracujące w podstawie. Stąd architektura, którą wybrało Razem: atom domyka sezon, magazyny domykają dobę. Partia zostawia przy tym furtkę zapisaną w tym samym stanowisku — „rewolucja na rynku magazynów energii" może zmienić plany i harmonogram — ale planować trzeba na technologiach, które istnieją, a nie na tych, które być może nadejdą.

Co proponuje Razem

Musimy zrezygnować z węgla, ale zastępowanie spalania węgla spalaniem metanu nie jest ścieżką umożliwiającą szybką dekarbonizację. Musimy zastępować go energetyką jądrową i wiatrową, w połączeniu ze zwiększeniem możliwości magazynowania energii w skali ogólnokrajowej (dokończenie ESP Młoty, stawianie magazynów energii opartych o technologie bateryjne).— Stanowisko Partii Razem ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dokończenie ESP Młoty — 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności w Kotlinie Kłodzkiej, największy pojedynczy magazyn energii w kraju po ukończeniu.
Magazyny bateryjne w skali ogólnokrajowej — jako uzupełnienie miksu opartego na atomie, wietrze i słońcu, nie jako jego zamiennik.
Więcej badań i wdrożeń — w Kierunkach rozwoju polskiej energetyki (2023) partia deklaruje: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz zapowiada warunki dla polskiego przemysłu i uczelni do rozwijania inteligentnych sieci (smart grids) i magazynowania.
Magazyny ciepła dla gmin — ten sam dokument zapowiada program ich budowy: „od finansowania badań, planowanie przestrzenne, po wdrożenia i dotacje kierowane do gmin".
Uczciwość wobec ograniczeń — żadnych obietnic sezonowego magazynowania, którego technologia w potrzebnej skali po prostu jeszcze nie istnieje.

Magazyny dobowe mają jeszcze jedną zaletę, o której warto pamiętać przy sporach o wiatraki: im więcej pojemności w systemie, tym mniej energii z wiatru się marnuje i tym więcej najtańszego prądu realnie dociera do odbiorców. O tym, dlaczego moce wiatru na lądzie można podwoić i co je dziś blokuje, piszemy w tekście o odblokowaniu energetyki wiatrowej. Magazyn potrafi też odciążyć przeciążoną linię, ale nie zastąpi jej modernizacji — słabość polskich sieci rozbieramy osobno w artykule o sieciach jako najsłabszym ogniwie.

Wielka skala to zresztą tylko połowa obrazu. Te 114 tysięcy magazynów w polskich domach i gminach układa się w drugą opowieść — o systemie, który dzięki rozproszeniu trudniej wyłączyć awarią czy atakiem na pojedynczy obiekt. Rozwijamy ją w tekście o rozproszonych magazynach jako fundamencie odporności, a całość energetycznych propozycji partii znajdziesz w programie Razem.

Źródła i dalsza lektura

Fotowoltaika bez mitów: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska fotowoltaika rozwinęła się szybciej, niż zakładał jakikolwiek rządowy dokument strategiczny. W kwietniu 2026 roku na dachach i gruntach pracowało już 26,6 gigawata paneli, z czego połowa należy do 1,63 miliona prosumentów: rodzin, rolników, małych firm. Trudno o mocniejszy dowód, że ludzie chcą mieć energetykę we własnych rękach — gdy tylko dostali narzędzie, użyli go masowo. Razem patrzy na tę technologię bez nabożeństwa i bez uprzedzeń. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że na naszej szerokości geograficznej słońce nie stanie się powszechnym źródłem energii dla całego systemu. Może za to zostać fundamentem energetyki obywatelskiej — i właśnie temu służą postulaty prosumenta wirtualnego, wspólnot energetycznych oraz ustawowej gwarancji, że 5% zysku z lokalnego OZE zostanie w gminie.

Ćwierć setki gigawatów, głównie z dachów

Boom zaczął się od dotacji i korzystnego systemu rozliczeń, ale jego głębsza przyczyna jest prostsza: panel na dachu był przez lata jedyną formą udziału w energetyce dostępną zwykłemu człowiekowi. Wielka energetyka pozostawała domeną spółek Skarbu Państwa i koncernów, a mikroinstalacja dawała rodzinie choć kawałek kontroli nad rachunkiem. Skala odpowiedzi przerosła prognozy.

Dane. W kwietniu 2026 r. moc zainstalowana fotowoltaiki w Polsce wynosiła 26,6 GW, z czego 13,5 GW przypadało na 1,63 mln prosumentów. Rejestr Urzędu Regulacji Energetyki (stan na 31 marca 2026 r.) potwierdza, że słońce jest dziś największym pod względem mocy odnawialnym źródłem w polskim systemie (to samo pokazuje zestawienie Rynku Elektrycznego). W Unii Europejskiej działa już ponad 8 tysięcy wspólnot energetycznych, które wspólnie wytwarzają, magazynują i sprzedają energię.

Ten sukces ma jednak wyraźną granicę społeczną. Kto mieszka w bloku, wynajmuje mieszkanie albo po prostu nie ma pieniędzy na instalację, przez dekadę oglądał tę rewolucję zza szyby. Energetyka obywatelska, która zatrzymuje się na granicy domu jednorodzinnego z własnym dachem, obejmuje tylko część społeczeństwa — i to na ogół tę zamożniejszą.

Fizyka: dlaczego samo słońce nie uniesie systemu

Razem należy do nielicznych partii, które mówią o fotowoltaice bez marketingu. W stanowisku w sprawie PEP2040 z 2023 roku czytamy, że fotowoltaika „może być istotnym czynnikiem na rzecz elektrooszczędności w budynkach w miastach i gospodarstwach domowych poza miastami", ale powszechnym źródłem energii dla całego systemu nie zostanie — „z uwagi na szerokość geograficzną, na której się znajdujemy, osiągnięcie dużego współczynnika wykorzystania mocy zainstalowanej jest nierealne".

Za tym zdaniem stoi mierzalna fizyka. W Niemczech, leżących na podobnej szerokości geograficznej co Polska, średni współczynnik wykorzystania mocy instalacji słonecznych wynosi około 9–11,6% — panel o mocy szczytowej 1 kW oddaje w ciągu roku tyle energii, ile źródło pracujące bez przerwy z mocą ok. 100 W. Symulacje produkcji słonecznej dla warunków europejskich, oparte na trzydziestu latach danych satelitarnych, dają podobny rząd wielkości. Do tego dochodzi rytm dobowy i sezonowy: grudniowa produkcja stanowi ułamek czerwcowej, a szczyt generacji wypada w południe, nie wieczorem, gdy zużycie rośnie.

Z tej fizyki wynikają dwie praktyczne konsekwencje. Nadwyżki z południa trzeba przenosić na wieczór — o tym, czym system dopina dobę, piszemy w tekście o ESP Młoty i magazynach bateryjnych. A miks odnawialny musi opierać się także na źródle, które produkuje najwięcej właśnie w ciemniejszej połowie roku — dlatego odblokowanie wiatru na lądzie jest dla słońca naturalnym uzupełnieniem, a nie konkurencją.

Panele bez własnego dachu: prosument wirtualny

Skoro słońce najlepiej sprawdza się jako energetyka obywatelska, to kluczowe pytanie brzmi: jak włączyć do niej ludzi bez własnego dachu? Odpowiedzią jest prosument wirtualny — model, w którym można mieć udział w instalacji fotowoltaicznej oddalonej o dziesiątki kilometrów od miejsca zamieszkania, a wyprodukowana energia pomniejsza rachunek tak, jakby panele wisiały na własnym balkonie. Mieszkaniec bloku, najemca, spółdzielnia — każdy może zostać współwłaścicielem elektrowni.

Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku domagało się przyspieszenia rozwiązań prawnych dla prosumenta wirtualnego i wspólnot energetycznych. Historia tych przepisów pokazuje, czemu ten postulat był potrzebny: uchwalono je już w 2021 roku, ale ich wejście w życie odraczano tak długo, że zaczęły obowiązywać dopiero 2 lipca 2025 roku. Cztery lata czekania na model, który w innych krajach Unii działał od dawna. Drugim filarem są wspólnoty energetyczne — w stanowisku w sprawie PEP2040 Razem widzi je „na poziomie gmin lub powiatów", tak by z lokalnych źródeł korzystały całe społeczności, a nie wyłącznie właściciele nieruchomości.

Co proponuje Razem

Stworzymy atmosferę prawną przyjazną tworzeniu i użytkowaniu odnawialnych źródeł energii przez osoby fizyczne i wspólnoty energetyczne. (…) Ustawowo zagwarantujemy przekazanie 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE do budżetów samorządów, w których jest ona wytwarzana.— Partia Razem — „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie i utrwalenie rozwiązań prawnych, dzięki którym udział w energetyce słonecznej przestaje zależeć od posiadania własnego dachu.
5% zysku z lokalnego OZE dla gmin — ustawowa gwarancja, że społeczność, obok której stoi farma, ma z niej bezpośredni, coroczny dochód.
Prawo przyjazne energetyce obywatelskiej — stabilne ramy dla osób fizycznych, spółdzielni i samorządów, zamiast reguł zmienianych co kilka lat.
Docelowo ponad 75% ciepła sieciowego z kogeneracji lub źródeł odnawialnych — bo transformacja obejmuje także ciepłownictwo, nie tylko prąd.
Długofalowa strategia wsparcia OZE, magazynów i wspólnot energetycznych zamiast dorywczych programów dotacji.

Demokratyzacja energetyki ma też wymiar czysto domowy: własna lub współdzielona produkcja energii to niższy rachunek, a rachunki są dziś jednym z głównych źródeł drożyzny — o tym, dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, piszemy osobno. Ten sam kierunek Razem proponuje w polityce mieszkaniowej — program budowy mieszkań za 1% PKB — tak, by tanie mieszkanie i tani prąd przestały być osobnymi obietnicami. Całość programu energetycznego partii można znaleźć na partiarazem.pl.

Źródła i dalsza lektura

Wiatr na lądzie można podwoić — czas go odblokować

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Na początku 2026 roku polskie elektrownie wiatrowe na lądzie dysponowały mocą 10,7 GW — o zaledwie około 4% więcej niż rok wcześniej. Dla technologii, która na świecie przeżywa złotą dekadę, takie tempo oznacza stagnację. Tymczasem Razem już w 2023 roku pisało w stanowisku ws. Polityki Energetycznej Polski, że krajowe „moce nominalne instalacji wiatrowych mogą zostać nawet podwojone”. Między tym, co mamy, a tym, co moglibyśmy mieć, stoi przede wszystkim prawo: ustawa odległościowa z 2016 roku, która na lata praktycznie zakazała stawiania nowych turbin. Razem chce ten hamulec wreszcie zwolnić — odblokować inwestycje w wiatr na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.

Najtańsze źródło, najmocniej reglamentowane

Paradoks polskiej energetyki polega na tym, że administracyjnie ograniczyliśmy akurat to źródło, które produkuje prąd najtaniej. Według raportu IRENA globalny średni ważony koszt energii z nowych lądowych farm wiatrowych spadł w 2024 roku do 34 dolarów za megawatogodzinę (raport IRENA „Renewable Power Generation Costs in 2024") — mniej niż z jakiegokolwiek źródła kopalnego. Do podobnych wniosków dochodzą coroczne zestawienia banku Lazard, porównujące uśrednione koszty energii z różnych źródeł. A my ten tani prąd racjonujemy sobie ustawą, spalając zamiast tego drogi węgiel.

Dane. Moc zainstalowana lądowych farm wiatrowych w Polsce: 10,7 GW na styczeń 2026, wzrost o ok. 4% rok do roku (Rynek Elektryczny). W 2024 r. węgiel odpowiadał za 56,2% polskiej produkcji energii elektrycznej, a OZE za 29,4% (Forum Energii). Globalny średni koszt energii z nowego wiatru na lądzie: 34 USD/MWh w 2024 r. (IRENA). Potencjał wiatru na lądzie wg PSEW: 41,4 GW do 2040 r. przy odległości minimalnej 500 m, wobec 22,2 GW przy obecnych 700 m.

Stawka jest większa niż sam rachunek za megawatogodzinę. Węgiel wciąż daje ponad połowę polskiego prądu, a jak przypomina Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki”, do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Czymś tę lukę trzeba zapełnić. Wiatr na lądzie jest najszybszym i najtańszym kandydatem, jakiego mamy pod ręką.

Dekada pod rządami zasady 10H

Skąd wzięła się stagnacja? W maju 2016 roku Sejm przyjął ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, znaną jako „ustawa 10H”: nowa turbina mogła stanąć nie bliżej zabudowań niż dziesięciokrotność swojej całkowitej wysokości. Przy współczesnych maszynach, liczących z łopatami grubo ponad 200 metrów, oznaczało to strefę wykluczenia rzędu dwóch kilometrów — i w praktyce wykreślenie z mapy inwestycyjnej zdecydowanej większości kraju. Razem oceniało wprost, że energetyka wiatrowa na lądzie padła wówczas „ofiarą ideologicznych uprzedzeń”. Branża zamarła na siedem lat.

W 2023 roku przepisy poluzowano do 700 metrów, ale to korekta połowiczna. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej policzyło, jak bardzo te sto czy dwieście metrów różnicy waży na potencjale całego sektora:

Minimalna odległość od zabudowań	Możliwa moc wiatru na lądzie do 2040 r. (PSEW)
700 m (stan po nowelizacji z 2023 r.)	22,2 GW
500 m (wariant analizowany przez branżę)	41,4 GW

Różnica między jednym a drugim wariantem to niemal drugie tyle mocy — szacunek branżowy zbieżny z kanoniczną oceną Razem, że moce wiatru na lądzie „mogą zostać nawet podwojone”. Oczywiście wiatr wieje, kiedy chce, i sam systemu nie utrzyma: potrzebuje stabilnej podstawy oraz magazynów domykających dobę. O tym, jak elektrownie szczytowo-pompowe i baterie współpracują ze źródłami zależnymi od pogody, piszemy osobno: czym system dopina dobę — ESP Młoty i magazyny bateryjne.

Odblokować nie znaczy przepchnąć

Uczciwie trzeba powiedzieć, że opór wobec wiatraków nie wziął się znikąd — bywał podsycany politycznie, ale wyrastał też z realnego poczucia mieszkańców, że ktoś planuje inwestycję nad ich głowami i bez ich udziału. Odpowiedź Razem odwraca tę logikę. W stanowisku ws. PEP2040 partia zastrzega, że każde źródło energii „musi być budowane przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni” — a społeczności mają z tych inwestycji czerpać wymierne korzyści. Stąd postulat ustawowej gwarancji, by 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE zasilało budżety gmin, w których ta energia powstaje, oraz wsparcie dla wspólnot energetycznych, w których to mieszkańcy są współwłaścicielami źródeł. Jak taka energetyka obywatelska działa od strony słońca i prosumentów, pokazujemy tutaj: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne.

Jest i skąd wziąć pieniądze na przyspieszenie. Wpływy z opłat za emisję CO₂ trafiają w całości do polskiego budżetu — ponad 20 miliardów złotych rocznie, które według „Kierunków” jest w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty transformacji energetycznej. Skala tych wpływów jest policzalna: według analiz KOBiZE aukcje uprawnień EU ETS przyniosły Polsce 5,42 mld euro w 2023 roku, czyli około 25 mld zł (przeliczenie poglądowe), oraz 3,84 mld euro w 2024 roku. Razem chce, by całość tych środków pracowała na zmniejszenie emisji — od farm wiatrowych po sieci. Budowa i obsługa tych instalacji to zarazem tysiące stabilnych miejsc pracy w regionach, które dziś żyją z węgla; jak spiąć jedno z drugim, opisujemy w tekście o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Co proponuje Razem

Odblokujemy możliwości inwestycyjne w energetyce wiatrowej na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.— Partia Razem — stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Odblokowanie inwestycji w wiatr na lądzie — koniec z przepisami, które administracyjnie zamrażają najtańsze źródło energii; zawsze z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.
Nawet podwojenie mocy lądowej energetyki wiatrowej — potencjał wskazany w stanowisku Razem ws. PEP2040 (2023).
Budowa przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni.
Ustawowa gwarancja 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE dla budżetów samorządów, na terenie których ta energia powstaje.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — zamiast rozmywania tych pieniędzy w budżecie.

Tani prąd z wiatru to na końcu tej układanki niższe koszty dla całej gospodarki — a gospodarka, w której państwo inwestuje, zamiast czekać na rynek, rośnie szybciej i płaci lepiej. Ten mechanizm rozkłada na czynniki pierwsze siostrzany serwis w tekście o tym, jak płace napędzają wzrost gospodarczy. Całość energetycznych i przemysłowych planów Razem spina program partii.