Wspolnoty-Energetyczne | Razem dla transformacji energetycznej

Magazyn energii w każdej gminie: rozproszenie to odporność

Thu, 02 Jul 2026 15:00:00 +0200

Wielka elektrownia ma jedną wadę, o której w spokojnych czasach łatwo zapomnieć: jest jednym celem. Rosja metodycznie to wykorzystała — w wyniku ostrzałów Ukraina straciła około dwóch trzecich mocy wytwórczych sprzed wojny, a Międzynarodowa Agencja Energetyczna pisała wprost, że w takich warunkach „decentralizacja przynosi wyraźne korzyści dla bezpieczeństwa". Zestawienie dwóch dokumentów Razem — stanowiska energetycznego i stanowiska ws. wojskowości (2023) — prowadzi do naturalnego wniosku: obok atomu w podstawie systemu potrzebujemy energetyki rozproszonej — tysięcy lokalnych źródeł i magazynów, od piwnicy domu jednorodzinnego po baterię przy gminnej stacji transformatorowej. Takiego systemu nie da się wyłączyć jednym uderzeniem, a w stanowisku ws. wojskowości (2023) partia zauważa, że wojna w Ukrainie „dobitnie pokazuje" skalę zagrożenia ludności cywilnej oraz infrastruktury krytycznej ostrzałami. Odporność energetyki jest częścią obronności kraju — tak samo jak schrony i obrona cywilna.

Rozproszenie już się w Polsce zaczęło

Ten proces nie wymaga wymyślania od zera. Polacy budują rozproszoną energetykę na własną rękę — na razie głównie z pobudek portfelowych, nie strategicznych.

Dane. Na koniec 2025 r. działało w Polsce ponad 114 tysięcy magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh — w ogromnej większości małych, przydomowych. W programie Mój Prąd złożono ponad 41 tysięcy wniosków o dofinansowanie magazynów energii, co zmusiło NFOŚiGW do podniesienia budżetu programu do 1,85 mld zł. Po drugiej stronie frontu: Ukraina straciła ok. 2/3 przedwojennych mocy wytwórczych (IEA, 2024) — głównie dużych, scentralizowanych obiektów, które łatwo namierzyć i trafić.

Sto czternaście tysięcy baterii rozsianych po kraju to na razie kropla w bilansie mocy, ale strategicznie bezcenna struktura: nie ma jednego punktu, którego zniszczenie by ją unieruchomiło. Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24 w latach 2023–2026, widzi w tym także dźwignię transformacji: „Magazyny energii mogą znacząco wesprzeć np. transformację indywidualną, prowadzoną na poziomie gospodarstw domowych" — mówił w 2025 r. To jest ta sama fala, którą opisujemy przy okazji boomu prosumenckiego — fotowoltaika z prosumentem wirtualnym i wspólnotami energetycznymi — tyle że uzupełniona o element, którego samym panelom brakowało: zdolność oddania energii wtedy, kiedy jest potrzebna.

Jak działa odporność: mikrosieci, praca wyspowa, baterie bez litu

To, co poniżej, jest wiedzą inżynierską ze źródeł zewnętrznych, nie programem partii — kanon Razem świadomie nie przesądza technologii, mówi o wspieraniu badań i wdrożeń.

Fundamentem odpornego systemu są mikrosieci: lokalne układy źródeł, magazynów i odbiorów, które na co dzień współpracują z siecią krajową, a w razie awarii potrafią się od niej odłączyć i przejść w tzw. pracę wyspową — szpital, wodociągi czy szkoła dostają prąd z gminnej baterii i lokalnej fotowoltaiki, choć wokół panuje blackout. Badania nad magazynami bateryjnymi w sieciach dystrybucyjnych pokazują, że ten sam magazyn świadczy całą wiązkę usług: stabilizuje napięcie i częstotliwość, zastępuje kosztowną rozbudowę linii, służy jako zasilanie awaryjne, a po rozległej awarii pomaga odbudować system, bo daje operatorowi punkt startowy niewymagający zewnętrznego prądu. Bateria przy stacji transformatorowej pracuje więc na swoje utrzymanie w czasie pokoju i staje się polisą na czas kryzysu.

Zmienia się też chemia samych ogniw — w kierunku, który sprzyja masowości. Obok dominujących baterii litowych dojrzewają magazyny sodowo-jonowe, zbudowane wokół pierwiastka dostępnego praktycznie wszędzie, bez litu i kobaltu, których wydobycie koncentruje się w kilku krajach — przeglądy w literaturze naukowej od lat wskazują je jako naturalną technologię dla magazynów stacjonarnych, gdzie waga ma mniejsze znaczenie niż koszt i bezpieczeństwo. To już nie laboratorium: chiński CATL zapowiedział start masowej produkcji ogniw sodowo-jonowych Naxtra o gęstości 175 Wh/kg na grudzień 2025 r. Dla kraju, który chce stawiać magazyny w tysiącach gmin, tania i niepalna chemia bez wąskich gardeł surowcowych jest dokładnie tym, na co warto czekać z otwartą infrastrukturą — i z własnym przemysłem gotowym ją wdrażać.

Rozproszenie nie unieważnia przy tym dużej energetyki. System nadal potrzebuje stabilnej podstawy i wielkoskalowego bilansowania doby — o ESP Młoty i wielkich magazynach bateryjnych piszemy osobno. Potrzebuje też zdrowych sieci, bo mikrosieć na nic się nie zda, jeśli na co dzień nie ma jak oddać nadwyżek: stare sieci dystrybucyjne są dziś najsłabszym ogniwem polskiej energetyki. Rozproszone magazyny i modernizacja sieci to dwie strony tej samej inwestycji.

Co proponuje Razem

Będziemy wspierać rozwój bezemisyjnej energetyki rozproszonej, zwłaszcza w formie własności spółdzielczej lub samorządowej.— Stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), sekcja „Bezpieczeństwo energetyczne”, Partia Razem

W tym samym stanowisku partia zapowiada: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz stworzenie warunków dla polskiego przemysłu i rodzimych ośrodków akademickich do opracowywania i wdrażania rozwiązań z zakresu inteligentnych sieci energetycznych (smart grids) i magazynowania energii.

Bezemisyjna energetyka rozproszona — wspierana szczególnie tam, gdzie właścicielem jest spółdzielnia lub samorząd, a nie wyłącznie wielki koncern.
Inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii — od nauki po przemysł.
Smart grids budowane przez polski przemysł i rodzime ośrodki akademickie — inteligentna sieć, która potrafi zarządzać tysiącami małych źródeł i magazynów.
Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie rozwiązań prawnych, dzięki którym lokalne społeczności mogą wspólnie wytwarzać i magazynować energię.
Odporność infrastruktury krytycznej jako element obronności — synteza redakcyjna na podstawie stanowiska ws. wojskowości (2023): skoro wojna w Ukrainie pokazała skalę zagrożenia infrastruktury krytycznej ostrzałami, państwo musi budować system, który pojedyncze uderzenie co najwyżej zadraśnie.

Jest w tym również wątek pracy. Tysiące gminnych magazynów, mikrosieci i instalacji prosumenckich ktoś musi projektować, montować, serwisować i nadzorować — to zajęcia z natury lokalne, niepodatne na delokalizację, a więc materiał na stabilne etaty w powiatach, nie na kolejne zlecenia bez składek. O tym, dlaczego stabilna umowa to podstawa, piszemy w siostrzanym serwisie: koniec z plagą śmieciówek. Całość programu energetycznego i gospodarczego Razem: partiarazem.pl/program.

Źródła i dalsza lektura

Fotowoltaika bez mitów: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska fotowoltaika rozwinęła się szybciej, niż zakładał jakikolwiek rządowy dokument strategiczny. W kwietniu 2026 roku na dachach i gruntach pracowało już 26,6 gigawata paneli, z czego połowa należy do 1,63 miliona prosumentów: rodzin, rolników, małych firm. Trudno o mocniejszy dowód, że ludzie chcą mieć energetykę we własnych rękach — gdy tylko dostali narzędzie, użyli go masowo. Razem patrzy na tę technologię bez nabożeństwa i bez uprzedzeń. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że na naszej szerokości geograficznej słońce nie stanie się powszechnym źródłem energii dla całego systemu. Może za to zostać fundamentem energetyki obywatelskiej — i właśnie temu służą postulaty prosumenta wirtualnego, wspólnot energetycznych oraz ustawowej gwarancji, że 5% zysku z lokalnego OZE zostanie w gminie.

Ćwierć setki gigawatów, głównie z dachów

Boom zaczął się od dotacji i korzystnego systemu rozliczeń, ale jego głębsza przyczyna jest prostsza: panel na dachu był przez lata jedyną formą udziału w energetyce dostępną zwykłemu człowiekowi. Wielka energetyka pozostawała domeną spółek Skarbu Państwa i koncernów, a mikroinstalacja dawała rodzinie choć kawałek kontroli nad rachunkiem. Skala odpowiedzi przerosła prognozy.

Dane. W kwietniu 2026 r. moc zainstalowana fotowoltaiki w Polsce wynosiła 26,6 GW, z czego 13,5 GW przypadało na 1,63 mln prosumentów. Rejestr Urzędu Regulacji Energetyki (stan na 31 marca 2026 r.) potwierdza, że słońce jest dziś największym pod względem mocy odnawialnym źródłem w polskim systemie (to samo pokazuje zestawienie Rynku Elektrycznego). W Unii Europejskiej działa już ponad 8 tysięcy wspólnot energetycznych, które wspólnie wytwarzają, magazynują i sprzedają energię.

Ten sukces ma jednak wyraźną granicę społeczną. Kto mieszka w bloku, wynajmuje mieszkanie albo po prostu nie ma pieniędzy na instalację, przez dekadę oglądał tę rewolucję zza szyby. Energetyka obywatelska, która zatrzymuje się na granicy domu jednorodzinnego z własnym dachem, obejmuje tylko część społeczeństwa — i to na ogół tę zamożniejszą.

Fizyka: dlaczego samo słońce nie uniesie systemu

Razem należy do nielicznych partii, które mówią o fotowoltaice bez marketingu. W stanowisku w sprawie PEP2040 z 2023 roku czytamy, że fotowoltaika „może być istotnym czynnikiem na rzecz elektrooszczędności w budynkach w miastach i gospodarstwach domowych poza miastami", ale powszechnym źródłem energii dla całego systemu nie zostanie — „z uwagi na szerokość geograficzną, na której się znajdujemy, osiągnięcie dużego współczynnika wykorzystania mocy zainstalowanej jest nierealne".

Za tym zdaniem stoi mierzalna fizyka. W Niemczech, leżących na podobnej szerokości geograficznej co Polska, średni współczynnik wykorzystania mocy instalacji słonecznych wynosi około 9–11,6% — panel o mocy szczytowej 1 kW oddaje w ciągu roku tyle energii, ile źródło pracujące bez przerwy z mocą ok. 100 W. Symulacje produkcji słonecznej dla warunków europejskich, oparte na trzydziestu latach danych satelitarnych, dają podobny rząd wielkości. Do tego dochodzi rytm dobowy i sezonowy: grudniowa produkcja stanowi ułamek czerwcowej, a szczyt generacji wypada w południe, nie wieczorem, gdy zużycie rośnie.

Z tej fizyki wynikają dwie praktyczne konsekwencje. Nadwyżki z południa trzeba przenosić na wieczór — o tym, czym system dopina dobę, piszemy w tekście o ESP Młoty i magazynach bateryjnych. A miks odnawialny musi opierać się także na źródle, które produkuje najwięcej właśnie w ciemniejszej połowie roku — dlatego odblokowanie wiatru na lądzie jest dla słońca naturalnym uzupełnieniem, a nie konkurencją.

Panele bez własnego dachu: prosument wirtualny

Skoro słońce najlepiej sprawdza się jako energetyka obywatelska, to kluczowe pytanie brzmi: jak włączyć do niej ludzi bez własnego dachu? Odpowiedzią jest prosument wirtualny — model, w którym można mieć udział w instalacji fotowoltaicznej oddalonej o dziesiątki kilometrów od miejsca zamieszkania, a wyprodukowana energia pomniejsza rachunek tak, jakby panele wisiały na własnym balkonie. Mieszkaniec bloku, najemca, spółdzielnia — każdy może zostać współwłaścicielem elektrowni.

Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku domagało się przyspieszenia rozwiązań prawnych dla prosumenta wirtualnego i wspólnot energetycznych. Historia tych przepisów pokazuje, czemu ten postulat był potrzebny: uchwalono je już w 2021 roku, ale ich wejście w życie odraczano tak długo, że zaczęły obowiązywać dopiero 2 lipca 2025 roku. Cztery lata czekania na model, który w innych krajach Unii działał od dawna. Drugim filarem są wspólnoty energetyczne — w stanowisku w sprawie PEP2040 Razem widzi je „na poziomie gmin lub powiatów", tak by z lokalnych źródeł korzystały całe społeczności, a nie wyłącznie właściciele nieruchomości.

Co proponuje Razem

Stworzymy atmosferę prawną przyjazną tworzeniu i użytkowaniu odnawialnych źródeł energii przez osoby fizyczne i wspólnoty energetyczne. (…) Ustawowo zagwarantujemy przekazanie 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE do budżetów samorządów, w których jest ona wytwarzana.— Partia Razem — „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie i utrwalenie rozwiązań prawnych, dzięki którym udział w energetyce słonecznej przestaje zależeć od posiadania własnego dachu.
5% zysku z lokalnego OZE dla gmin — ustawowa gwarancja, że społeczność, obok której stoi farma, ma z niej bezpośredni, coroczny dochód.
Prawo przyjazne energetyce obywatelskiej — stabilne ramy dla osób fizycznych, spółdzielni i samorządów, zamiast reguł zmienianych co kilka lat.
Docelowo ponad 75% ciepła sieciowego z kogeneracji lub źródeł odnawialnych — bo transformacja obejmuje także ciepłownictwo, nie tylko prąd.
Długofalowa strategia wsparcia OZE, magazynów i wspólnot energetycznych zamiast dorywczych programów dotacji.

Demokratyzacja energetyki ma też wymiar czysto domowy: własna lub współdzielona produkcja energii to niższy rachunek, a rachunki są dziś jednym z głównych źródeł drożyzny — o tym, dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, piszemy osobno. Ten sam kierunek Razem proponuje w polityce mieszkaniowej — program budowy mieszkań za 1% PKB — tak, by tanie mieszkanie i tani prąd przestały być osobnymi obietnicami. Całość programu energetycznego partii można znaleźć na partiarazem.pl.