Transformacja-Energetyczna | Razem dla transformacji energetycznej

Za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy polskich elektrowni. Tak brzmi diagnoza ze stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" i łatwo ją czytać czysto technicznie: tyle bloków, tyle megawatów, taki harmonogram. Za każdym z tych bloków stoją jednak załogi kopalń i elektrowni oraz miasta, które żyją z ich wypłat. Polska raz już przeszła transformację robioną bez planu — Wałbrzych spłacał ją przez ćwierć wieku. Dlatego Razem proponuje, żeby tym razem wielka przebudowa energetyki była od pierwszego dnia spięta z gwarancją zatrudnienia, według zasady zapisanej w deklaracji programowej: za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle.

Ile osób żyje dziś z węgla

Skala wyzwania jest policzalna i dobrze opisana — zarówno przez agendy państwa, jak i przez niezależne ośrodki badawcze.

Dane. Według Agencji Rozwoju Przemysłu w połowie 2024 roku górnictwo węgla kamiennego zatrudniało około 75 tys. osób, a w ciągu kolejnego roku zatrudnienie zmalało o około 3 tys. Instytut Badań Strukturalnych szacował, że w 2019 roku sektor zatrudniał 83 tys. osób, z czego 89% na Śląsku. Podpisana w 2021 roku umowa społeczna zakłada wydobycie węgla kamiennego aż do 2049 roku. Jak kończy się wygaszanie przemysłu bez planu, pokazał Wałbrzych: po likwidacji kopalń w latach 90. pracę straciło około 14 tys. górników, a bezrobocie w mieście sięgnęło 38–40% (analiza naukowa skutków).

Wałbrzych jest w tej opowieści punktem odniesienia, bo tam wszystko poszło dokładnie odwrotnie, niż powinno. Kopalnie zamknięto szybko, osłony wygasły po kilku latach, nowych zakładów w ich miejsce nie postawił nikt. Miasto zapadło się gospodarczo na dekady, a częścią lokalnego krajobrazu stały się biedaszyby — ludzie, którym zabrano etaty pod ziemią, kopali węgiel na własną rękę, bez żadnych zabezpieczeń. O tej lekcji mówił Adrian Zandberg podczas sejmowej konferencji ze związkowcami z kopalni Bogdanka w lutym 2025 roku:

Sprawiedliwa transformacja to transformacja, w której na każde miejsce pracy, które w przemyśle znika, musi pojawić się nowe miejsce pracy w przemyśle. Zmiany muszą brać pod uwagę lokalne społeczności. To jest niezmiernie ważne w przypadku Bogdanki, ponieważ tam mamy dziś do czynienia z gospodarczą monokulturą. Nierozsądnie przeprowadzona transformacja może skończyć się tak, jak skończyła się w przypadku Wałbrzycha — społeczną tragedią.— Adrian Zandberg, konferencja ze związkowcami z LW Bogdanka, Sejm, 18 lutego 2025 (za: Lublin112, 19.02.2025)

Monokultura gospodarcza oznacza, że kopalnia utrzymuje w regionie także handel, usługi i budżety gmin. Zamknięcie jej bez alternatywy wywraca całą lokalną gospodarkę, a rachunek za to — zasiłki, wyludnienie, ochrona zdrowia, policja — i tak trafia do budżetu państwa, tylko rozłożony na dziesięciolecia.

Mechanizm: praca, która obniża koszt transformacji

Gwarancja zatrudnienia bywa zbywana jako drogi socjal. W stanowisku Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego z 2022 roku opisano ją odwrotnie — jako narzędzie, które czyni przebudowę energetyki tańszą. Warto przytoczyć ten fragment dosłownie, bo mechanizm ma kilka ogniw i szkoda go spłaszczać:

Prace organizowane w ramach gwarancji zatrudnienia obniżą koszt transformacji energetycznej. Energooszczędne budownictwo, przydomowa fotowoltaika i inne rozwiązania stosowane w gospodarstwach domowych zmniejszą popyt na energię, a w konsekwencji jej cenę. Dodatkowo, oferując pracę lokalnie, ograniczymy znaczenie cen paliw w codziennych wydatkach gospodarstw domowych.

— Stanowisko Rady Krajowej Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego, luty 2022

Rozłóżmy to na części. Transformacja i tak wymaga ogromnej ilości pracy: ociepleń budynków, wymiany źródeł ciepła, montażu instalacji fotowoltaicznych, robót przy sieciach. Jeżeli te zadania wykonują ludzie zatrudnieni w ramach gwarancji — w tym pracownicy wygaszanych zakładów — państwo płaci raz, za pożyteczną pracę, zamiast płacić dwa razy: osobno za zasiłki i skutki bezrobocia, osobno za wykonawców tych samych robót. Drugie ogniwo działa po stronie popytu: ocieplony dom i przydomowa instalacja zmniejszają zużycie energii z sieci, a gdy spada popyt, spada presja na cenę. Trzecie jest najprostsze: praca oferowana lokalnie ogranicza wydatki na dojazdy i paliwo. Gwarancja zatrudnienia nie obniża więc rachunku za prąd bezpośrednio — obniża koszt transformacji, a dopiero transformacja i mniejszy popyt ciągną cenę w dół. To samo stanowisko precyzuje, że sektor publiczny zapewniałby w ramach gwarancji „stanowiska zgodne z przepisami kodeksu pracy" — chodzi o pełnoprawne etaty, a nie o roboty publiczne na umowach śmieciowych, z którymi Razem chce skończyć w całej gospodarce.

Koncepcja ma przy tym porządne zaplecze teoretyczne. Ekonomistka Pavlina Tcherneva z Levy Economics Institute opisuje gwarancję zatrudnienia jako automatyczny stabilizator: program rozrasta się w kryzysie, kurczy w koniunkturze, a katalog zadań definiują lokalne społeczności — u nas naturalnym katalogiem są właśnie prace transformacyjne.

Co proponuje Razem

Uruchomimy programy dla grup zawodowych i regionów, które dziś zależne są od konwencjonalnych źródeł energii. Pracownikom wygaszanych przedsiębiorstw zagwarantujemy dobrze opłacaną pracę w tym samym regionie, w myśl zasady „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle”.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Regionalne programy gwarancji zatrudnienia — samorządy będą mogły tworzyć użyteczne społecznie miejsca pracy, finansowane z budżetu centralnego (Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Państwo po stronie pracujących").
Program transformacji dla każdego regionu rozpisany na nie mniej niż 20 lat, tworzony w porozumieniu z lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).
Na każde zlikwidowane miejsce pracy powstanie nowe — „znaczna część z nich będzie w nowym państwowym przemyśle", a specyfika każdego zakładu będzie konsultowana z lokalną społecznością („Kierunki", 2023).
Kursy przekwalifikowujące i wsparcie materialne na czas zmiany miejsca zatrudnienia („Kierunki", 2023).

Skąd konkretnie wezmą się nowe miejsca pracy? Z inwestycji, które i tak trzeba przeprowadzić. Budowa i obsługa nowych mocy to dziesiątki tysięcy etatów w regionach: piszemy osobno o tym, że moce wiatru na lądzie można nawet podwoić, oraz o tym, skąd wziąć kapitał na całą przebudowę — jeden państwowy fundusz koordynujący inwestycje energetyczne. Deklaracja mówi przy tym o pracy „dobrze opłacanej" — warunki płacowe w nowych zakładach wiążą się wprost z postulatami godnej płacy minimalnej i jawności wynagrodzeń, które Razem stawia dla całego rynku pracy.

Na końcu tego łańcucha jest odbiorca energii. Transformacja przeprowadzona planowo — z gwarancją zatrudnienia obniżającą jej koszt i z mniejszym popytem dzięki termomodernizacji — służy temu, żeby prąd i ciepło były tanie dla wszystkich; zasadę, że ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura, opisujemy osobno. Sprawiedliwość tej operacji rozstrzygnie się jednak w Bogdance, na Śląsku i w Bełchatowie. Jeśli ludzie, którzy przez dekady dawali Polsce prąd, dostaną w zamian dobrze płatną pracę w swoim regionie, transformacja będzie miała społeczne poparcie. Jeśli dostaną los Wałbrzycha — poparcia nie będzie i słusznie.

Źródła i dalsza lektura

Czym system dopina dobę: ESP Młoty i magazyny bateryjne

Mon, 29 Jun 2026 09:00:00 +0200

Razem chce oprzeć polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe i odnawialne źródła: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, a wokół nich wiatr i słońce. Taki układ ma jednak swój rytm dobowy, którego nie widać w tabelach mocy zainstalowanej. Atom pracuje równo przez tysiące godzin w roku, fotowoltaika oddaje najwięcej energii w letnie południe, wiatr wieje wtedy, kiedy wieje — a zapotrzebowanie skacze rano i wieczorem. Różnicę między tym, co system akurat produkuje, a tym, czego ludzie akurat potrzebują, trzeba gdzieś przechować. Od tego są magazyny energii. Kanon programowy Razem wymienia tu dwa konkretne narzędzia — dokończenie elektrowni szczytowo-pompowej Młoty i budowę magazynów bateryjnych — i zarazem bez ściemy zastrzega, czego magazynowanie energii, przynajmniej dziś, nie umie.

Co już stoi, co czeka na decyzję

Elektrownia szczytowo-pompowa to najstarszy i wciąż największy magazyn energii, jakim dysponuje energetyka: gdy prądu jest za dużo, pompy tłoczą wodę do górnego zbiornika, a gdy przychodzi szczyt, ta sama woda spada na turbiny. Polska ma kilka takich obiektów, z Żarnowcem na czele, ale ich łączna pojemność jest niewielka wobec dobowych potrzeb krajowego systemu. Równolegle, niemal niezauważenie, wyrósł drugi filar: dziesiątki tysięcy magazynów bateryjnych, od przydomowych skrzynek po kontenery przy farmach.

Dane. Istniejące polskie elektrownie szczytowo-pompowe dysponują łącznie mocą ok. 1,8 GW i pojemnością ok. 9 GWh, z największym Żarnowcem (716 MW, 3,6 GWh). Projektowana przez PGE ESP Młoty w Kotlinie Kłodzkiej to 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności — inwestycja jest na etapie decyzji środowiskowej. Świat przeżywa boom bateryjny: w 2023 r. przybyły 42 GW magazynów bateryjnych, a ceny ogniw litowo-jonowych spadły od 2010 r. o 90%. W Polsce na koniec 2025 r. pracowało już 114 418 magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh, a w aukcji rynku mocy na rok 2029 magazyny zdobyły ok. 2,5 GW obowiązków mocowych — blisko jedną trzecią całej aukcji.

Te liczby mówią dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, magazyny przestały być ciekawostką: skoro w aukcji rynku mocy wygrywają co trzecią megawatogodzinę obowiązków, znaczy to, że rynek już dziś wycenia ich zdolność do ratowania systemu w szczycie. Po drugie, skala wciąż jest skromna wobec potrzeb — cała bateryjna pojemność Polski, owe 8,85 GWh ze stu kilkunastu tysięcy instalacji, ledwie dorównuje pojemności kilku istniejących elektrowni szczytowo-pompowych. Dlatego kanon Razem mówi o „skali ogólnokrajowej", a nie o punktowych instalacjach.

Doba do dopięcia, sezon poza zasięgiem

Każda technologia magazynowania ma swój naturalny horyzont czasowy. Baterie reagują w ułamki sekund i świetnie stabilizują częstotliwość sieci; elektrownia szczytowo-pompowa przechowuje energię w skali godzin — Żarnowiec może oddawać pełną moc przez około pięć godzin, Młoty będą mogły przez blisko cztery. To dokładnie tyle, ile trzeba, żeby przenieść południową nadwyżkę z fotowoltaiki na wieczorny szczyt.

Horyzont	Narzędzie	Stan
sekundy–minuty	baterie (regulacja częstotliwości, usługi systemowe)	komercyjna codzienność
godziny w dobie	baterie sieciowe + ESP	rośnie; w PL 2,34 GW baterii i 1,8 GW ESP
tygodnie i sezony	—	brak technologii zademonstrowanej w skali

Sezon to inna liga. Stanowisko Razem ws. PEP2040 stawia sprawę wprost: „Nie ma technik magazynowania, które pozwalałyby w ekonomiczny sposób magazynować nadwyżki z fotowoltaiki latem do wykorzystania zimą, kiedy nasłonecznienie spada drastycznie". I dalej: „do tej pory żadna obiecująca technologia magazynowania nie została zademonstrowana w skali wystarczającej do magazynowania energii elektrycznej przez setki godzin". Kanon przypomina też, że miks OZE+magazynowanie udało się dotąd wdrożyć wyłącznie w krajach z potężną hydroenergetyką, jak Norwegia czy Urugwaj. Nauka mówi to samo ostrożniejszym językiem: analiza Sepulvedy i współautorów w „Nature Energy" pokazuje, że magazynowanie długoterminowe musiałoby osiągnąć bardzo niskie koszty pojemności, zanim mogłoby zastąpić w systemie stabilne źródła pracujące w podstawie. Stąd architektura, którą wybrało Razem: atom domyka sezon, magazyny domykają dobę. Partia zostawia przy tym furtkę zapisaną w tym samym stanowisku — „rewolucja na rynku magazynów energii" może zmienić plany i harmonogram — ale planować trzeba na technologiach, które istnieją, a nie na tych, które być może nadejdą.

Co proponuje Razem

Musimy zrezygnować z węgla, ale zastępowanie spalania węgla spalaniem metanu nie jest ścieżką umożliwiającą szybką dekarbonizację. Musimy zastępować go energetyką jądrową i wiatrową, w połączeniu ze zwiększeniem możliwości magazynowania energii w skali ogólnokrajowej (dokończenie ESP Młoty, stawianie magazynów energii opartych o technologie bateryjne).— Stanowisko Partii Razem ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dokończenie ESP Młoty — 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności w Kotlinie Kłodzkiej, największy pojedynczy magazyn energii w kraju po ukończeniu.
Magazyny bateryjne w skali ogólnokrajowej — jako uzupełnienie miksu opartego na atomie, wietrze i słońcu, nie jako jego zamiennik.
Więcej badań i wdrożeń — w Kierunkach rozwoju polskiej energetyki (2023) partia deklaruje: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz zapowiada warunki dla polskiego przemysłu i uczelni do rozwijania inteligentnych sieci (smart grids) i magazynowania.
Magazyny ciepła dla gmin — ten sam dokument zapowiada program ich budowy: „od finansowania badań, planowanie przestrzenne, po wdrożenia i dotacje kierowane do gmin".
Uczciwość wobec ograniczeń — żadnych obietnic sezonowego magazynowania, którego technologia w potrzebnej skali po prostu jeszcze nie istnieje.

Magazyny dobowe mają jeszcze jedną zaletę, o której warto pamiętać przy sporach o wiatraki: im więcej pojemności w systemie, tym mniej energii z wiatru się marnuje i tym więcej najtańszego prądu realnie dociera do odbiorców. O tym, dlaczego moce wiatru na lądzie można podwoić i co je dziś blokuje, piszemy w tekście o odblokowaniu energetyki wiatrowej. Magazyn potrafi też odciążyć przeciążoną linię, ale nie zastąpi jej modernizacji — słabość polskich sieci rozbieramy osobno w artykule o sieciach jako najsłabszym ogniwie.

Wielka skala to zresztą tylko połowa obrazu. Te 114 tysięcy magazynów w polskich domach i gminach układa się w drugą opowieść — o systemie, który dzięki rozproszeniu trudniej wyłączyć awarią czy atakiem na pojedynczy obiekt. Rozwijamy ją w tekście o rozproszonych magazynach jako fundamencie odporności, a całość energetycznych propozycji partii znajdziesz w programie Razem.

Źródła i dalsza lektura

Wiatr na lądzie można podwoić — czas go odblokować

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Na początku 2026 roku polskie elektrownie wiatrowe na lądzie dysponowały mocą 10,7 GW — o zaledwie około 4% więcej niż rok wcześniej. Dla technologii, która na świecie przeżywa złotą dekadę, takie tempo oznacza stagnację. Tymczasem Razem już w 2023 roku pisało w stanowisku ws. Polityki Energetycznej Polski, że krajowe „moce nominalne instalacji wiatrowych mogą zostać nawet podwojone”. Między tym, co mamy, a tym, co moglibyśmy mieć, stoi przede wszystkim prawo: ustawa odległościowa z 2016 roku, która na lata praktycznie zakazała stawiania nowych turbin. Razem chce ten hamulec wreszcie zwolnić — odblokować inwestycje w wiatr na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.

Najtańsze źródło, najmocniej reglamentowane

Paradoks polskiej energetyki polega na tym, że administracyjnie ograniczyliśmy akurat to źródło, które produkuje prąd najtaniej. Według raportu IRENA globalny średni ważony koszt energii z nowych lądowych farm wiatrowych spadł w 2024 roku do 34 dolarów za megawatogodzinę (raport IRENA „Renewable Power Generation Costs in 2024") — mniej niż z jakiegokolwiek źródła kopalnego. Do podobnych wniosków dochodzą coroczne zestawienia banku Lazard, porównujące uśrednione koszty energii z różnych źródeł. A my ten tani prąd racjonujemy sobie ustawą, spalając zamiast tego drogi węgiel.

Dane. Moc zainstalowana lądowych farm wiatrowych w Polsce: 10,7 GW na styczeń 2026, wzrost o ok. 4% rok do roku (Rynek Elektryczny). W 2024 r. węgiel odpowiadał za 56,2% polskiej produkcji energii elektrycznej, a OZE za 29,4% (Forum Energii). Globalny średni koszt energii z nowego wiatru na lądzie: 34 USD/MWh w 2024 r. (IRENA). Potencjał wiatru na lądzie wg PSEW: 41,4 GW do 2040 r. przy odległości minimalnej 500 m, wobec 22,2 GW przy obecnych 700 m.

Stawka jest większa niż sam rachunek za megawatogodzinę. Węgiel wciąż daje ponad połowę polskiego prądu, a jak przypomina Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki”, do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Czymś tę lukę trzeba zapełnić. Wiatr na lądzie jest najszybszym i najtańszym kandydatem, jakiego mamy pod ręką.

Dekada pod rządami zasady 10H

Skąd wzięła się stagnacja? W maju 2016 roku Sejm przyjął ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, znaną jako „ustawa 10H”: nowa turbina mogła stanąć nie bliżej zabudowań niż dziesięciokrotność swojej całkowitej wysokości. Przy współczesnych maszynach, liczących z łopatami grubo ponad 200 metrów, oznaczało to strefę wykluczenia rzędu dwóch kilometrów — i w praktyce wykreślenie z mapy inwestycyjnej zdecydowanej większości kraju. Razem oceniało wprost, że energetyka wiatrowa na lądzie padła wówczas „ofiarą ideologicznych uprzedzeń”. Branża zamarła na siedem lat.

W 2023 roku przepisy poluzowano do 700 metrów, ale to korekta połowiczna. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej policzyło, jak bardzo te sto czy dwieście metrów różnicy waży na potencjale całego sektora:

Minimalna odległość od zabudowań	Możliwa moc wiatru na lądzie do 2040 r. (PSEW)
700 m (stan po nowelizacji z 2023 r.)	22,2 GW
500 m (wariant analizowany przez branżę)	41,4 GW

Różnica między jednym a drugim wariantem to niemal drugie tyle mocy — szacunek branżowy zbieżny z kanoniczną oceną Razem, że moce wiatru na lądzie „mogą zostać nawet podwojone”. Oczywiście wiatr wieje, kiedy chce, i sam systemu nie utrzyma: potrzebuje stabilnej podstawy oraz magazynów domykających dobę. O tym, jak elektrownie szczytowo-pompowe i baterie współpracują ze źródłami zależnymi od pogody, piszemy osobno: czym system dopina dobę — ESP Młoty i magazyny bateryjne.

Odblokować nie znaczy przepchnąć

Uczciwie trzeba powiedzieć, że opór wobec wiatraków nie wziął się znikąd — bywał podsycany politycznie, ale wyrastał też z realnego poczucia mieszkańców, że ktoś planuje inwestycję nad ich głowami i bez ich udziału. Odpowiedź Razem odwraca tę logikę. W stanowisku ws. PEP2040 partia zastrzega, że każde źródło energii „musi być budowane przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni” — a społeczności mają z tych inwestycji czerpać wymierne korzyści. Stąd postulat ustawowej gwarancji, by 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE zasilało budżety gmin, w których ta energia powstaje, oraz wsparcie dla wspólnot energetycznych, w których to mieszkańcy są współwłaścicielami źródeł. Jak taka energetyka obywatelska działa od strony słońca i prosumentów, pokazujemy tutaj: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne.

Jest i skąd wziąć pieniądze na przyspieszenie. Wpływy z opłat za emisję CO₂ trafiają w całości do polskiego budżetu — ponad 20 miliardów złotych rocznie, które według „Kierunków” jest w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty transformacji energetycznej. Skala tych wpływów jest policzalna: według analiz KOBiZE aukcje uprawnień EU ETS przyniosły Polsce 5,42 mld euro w 2023 roku, czyli około 25 mld zł (przeliczenie poglądowe), oraz 3,84 mld euro w 2024 roku. Razem chce, by całość tych środków pracowała na zmniejszenie emisji — od farm wiatrowych po sieci. Budowa i obsługa tych instalacji to zarazem tysiące stabilnych miejsc pracy w regionach, które dziś żyją z węgla; jak spiąć jedno z drugim, opisujemy w tekście o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Co proponuje Razem

Odblokujemy możliwości inwestycyjne w energetyce wiatrowej na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.— Partia Razem — stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Odblokowanie inwestycji w wiatr na lądzie — koniec z przepisami, które administracyjnie zamrażają najtańsze źródło energii; zawsze z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.
Nawet podwojenie mocy lądowej energetyki wiatrowej — potencjał wskazany w stanowisku Razem ws. PEP2040 (2023).
Budowa przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni.
Ustawowa gwarancja 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE dla budżetów samorządów, na terenie których ta energia powstaje.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — zamiast rozmywania tych pieniędzy w budżecie.

Tani prąd z wiatru to na końcu tej układanki niższe koszty dla całej gospodarki — a gospodarka, w której państwo inwestuje, zamiast czekać na rynek, rośnie szybciej i płaci lepiej. Ten mechanizm rozkłada na czynniki pierwsze siostrzany serwis w tekście o tym, jak płace napędzają wzrost gospodarczy. Całość energetycznych i przemysłowych planów Razem spina program partii.

Źródła i dalsza lektura

SMR-y bez złudzeń — fundamentem transformacji są duże bloki

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

Małe reaktory modułowe zrobiły w polskiej debacie karierę, zanim jakikolwiek z nich zaczął pracować na Zachodzie. Prezentacje obiecują seryjną produkcję w fabryce, montaż na miejscu i reaktor niemal w każdym powiecie — a spółki ogłaszają kolejne listy intencyjne. Razem patrzy na tę technologię życzliwie, ale trzeźwo. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że SMR-y „pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną". Fundamentem muszą być duże, sprawdzone bloki: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Dla małych reaktorów kanon programowy przewiduje miejsce później — i to rozróżnienie faz, a nie niechęć do nowinek, jest sednem stanowiska.

Policzmy działające SMR-y

Skala rozdźwięku między zapowiedziami a rzeczywistością daje się zmierzyć. Wystarczy zestawić liczbę projektów rozwijanych na papierze z liczbą urządzeń, które naprawdę produkują prąd.

Dane. Tegoroczna edycja SMR Dashboard, przeglądu przygotowywanego przez Agencję Energii Jądrowej OECD, liczy 127 projektów SMR na świecie — z czego tylko 7 działa lub jest w budowie. Żaden komercyjny mały reaktor nie pracuje dziś na Zachodzie: działające jednostki mają wyłącznie Rosja i Chiny. Flagowy amerykański projekt NuScale w Idaho anulowano w listopadzie 2023 roku, gdy szacowana cena energii wzrosła z 58 do 89 dolarów za megawatogodzinę. Recenzowana analiza w PNAS (Krall i in., 2022; pełny tekst) szacuje ponadto, że małe reaktory mogą wytwarzać do około 5,5 razy więcej wypalonego paliwa na jednostkę wyprodukowanej energii niż bloki wielkoskalowe.

Nic z tego nie przekreśla samej technologii. Rosyjska pływająca elektrownia i chiński reaktor wysokotemperaturowy dowodzą, że małe jednostki da się zbudować i uruchomić. Problem leży gdzie indziej: kraj, który do 2030 roku będzie musiał wymienić elektrownie o mocy prawie 20 GW, potrzebuje technologii dostępnej dziś, w przewidywalnej cenie i z referencyjnymi realizacjami — a tego zachodnie SMR-y na razie zaoferować nie mogą.

Pętla, z której trudno wyjść

Ekonomia reaktorów jądrowych od dekad premiuje skalę: im większy blok, tym niższy koszt megawata. SMR-y obiecują odwrócić tę zależność seryjną produkcją fabryczną — sto identycznych modułów ma być tańszych niż sto projektowanych osobno elektrowni. Rzecz w tym, że seryjność wymaga długiej kolejki zamówień, a zamawiający chcą najpierw zobaczyć działający, rentowny egzemplarz. Historia NuScale pokazuje, jak ta pętla zaciska się w praktyce: rosnący kosztorys wypłaszał kolejnych odbiorców, aż projekt upadł, zanim wylano fundamenty.

Polski przykład jest bliżej, we Włocławku. Orlen i Synthos ogłosiły w sierpniu 2025 roku porozumienie „torujące drogę" pierwszej elektrowni SMR w Polsce — po latach zapowiedzi wciąż jesteśmy więc na etapie umów między udziałowcami, nie budowy. Tymczasem zegar transformacji tyka niezależnie od komunikatów prasowych. Według stanowiska Razem uruchomienie pierwszego wielkoskalowego reaktora w Polsce jest możliwe w 2035 roku; rządowy Program polskiej energetyki jądrowej zakłada dwie elektrownie o mocy 6–9 GW i pierwszy blok w 2036 roku. Postulat Razem — osiem bloków i minimum 12 GW — idzie dalej i szybciej niż plan rządu, ale oba harmonogramy łączy jedno: opierają się na technologii, którą umie już budować kilku dostawców na świecie. Każdy rok czekania na przełom w SMR-ach byłby kolejnym rokiem palenia węgla.

Kolejność faz ma przy tym praktyczny sens. Kanon Razem widzi dla małych reaktorów „rozsądnej wielkości" zadanie w drugiej fazie programu: zastępowanie wycofywanych bloków węglowych o mocy 200–300 MW. Skala pasuje, a lokalizacje po elektrowniach węglowych mają gotowe przyłącza sieciowe i doświadczone załogi. Jeżeli do tego czasu seryjna produkcja SMR-ów rzeczywiście ruszy, Polska będzie mogła z niej skorzystać — stanowisko partii uczciwie zaznacza, że „przełom w dziedzinie seryjnej budowy małych modułowych reaktorów jądrowych może oczywiście zmienić plany i harmonogram". Sceptycyzm dotyczy harmonogramów marketingowych, a nie fizyki.

Kompetencje już mamy — w Świerku

Rozmowa o polskim atomie zaczyna się zresztą nie od zera. Pod Otwockiem od pół wieku pracuje reaktor badawczy Maria, jeden z ważniejszych na świecie producentów izotopów medycznych. W styczniu 2025 roku, na konferencji prasowej w Otwocku, obok kampusu Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku, mówił o nim Adrian Zandberg: „Reaktor Maria w Świerku to świetny przykład, jak marnujemy potencjał gospodarczy. To infrastruktura, dzięki której powstają radiofarmaceutyki do leczenia raka. Zamiast budować na bazie reaktora nasz własny, nowoczesny przemysł lekowy – dajemy zarabiać zagranicznym koncernom. Sam reaktor pozostaje niedofinansowany, świetnych specjalistów, którzy w nim pracują, podkupują inni". Kadry, zaplecze badawcze i dozór jądrowy będą potrzebne każdemu programowi — wielkoskalowemu i modułowemu. Od tego, czy państwo zadba o nie już teraz, zależy więcej niż od wyboru konkretnej technologii. To zresztą druga strona tego samego rachunku: inwestycje energetyczne to miejsca pracy na dekady — piszemy o tym szerzej w siostrzanym serwisie o pracy.

Co proponuje Razem

Należy jak najwcześniej rozpocząć prace nad budową wielkoskalowych bloków jądrowych, bowiem małe reaktory modułowe (SMR) pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną. Te rozsądnej wielkości mogą posłużyć w drugiej fazie programu jądrowego, po wybudowaniu dużej energetyki, do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW.— Partia Razem — Stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Najpierw wielkoskalowe bloki jądrowe — co najmniej 8 bloków o łącznej mocy minimum 12 GW, jako fundament bezemisyjnego systemu.
SMR-y w drugiej fazie programu — do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW, gdy technologia dojrzeje do seryjnej budowy.
Otwartość na przełom — jeśli seryjna produkcja małych reaktorów albo rewolucja w magazynach energii nadejdzie szybciej, plany i harmonogram można będzie skorygować.
Dostawcy wybierani po zademonstrowanej zdolności do budowy zgodnie z harmonogramem, warunkach finansowych i korzystnym dla Polski offsecie — wyłącznie konstrukcje z krajów o przyjaznych relacjach z Polską.

Jak dokładnie ma wyglądać ta pierwsza, wielkoskalowa faza — ile bloków, gdzie i po co aż 12 GW — rozpisujemy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. A dlaczego rezerwą dla odnawialnych źródeł ma być atom, a nie importowany gaz, tłumaczymy na przykładzie dwóch sąsiadów, którzy wybrali przeciwne drogi: model fiński zamiast niemieckiego.

Źródła i dalsza lektura

8 bloków jądrowych, 12 gigawatów — plan energetycznej samodzielności Polski

Wed, 24 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska energetyka dojeżdża na oparach. Jak wylicza Razem w stanowisku „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023), do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Wysłużonych bloków węglowych nie da się remontować w nieskończoność, a zapotrzebowanie na prąd będzie rosło, bo elektryfikuje się transport, ogrzewanie i przemysł. Odpowiedź Razem jest zapisana w deklaracji programowej z 2025 roku wprost: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, obok szerokiej rozbudowy odnawialnych źródeł energii. Adrian Zandberg streszczał to w kampanii prezydenckiej jedną frazą — 8 bloków atomowych, czyli energetyczna samodzielność.

Prawie 20 gigawatów do wymiany

Skala tej wymiany bywa niedoceniana. Przez dwie dekady kolejne rządy zapowiadały polski atom i kończyło się na prezentacjach; w tym czasie sąsiedzi budowali, a nasze bloki węglowe się starzały. Energetyka jądrowa jest przy tym technologią dojrzałą, nie eksperymentem — na świecie pracuje dziś kilkaset reaktorów, a kolejne powstają od Finlandii po Zjednoczone Emiraty.

Dane. Według stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023) do 2030 r. wymiany będzie wymagać prawie 20 GW mocy wytwórczych — ponad połowa mocy polskich elektrowni. Rządowy Program polskiej energetyki jądrowej przewiduje budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6–9 GWe, a po aktualizacji z 2025 r. pierwszy blok ma ruszyć dopiero w 2036 r.; koszt samej pierwszej elektrowni (do 3750 MWe) szacowano na ok. 150 mld zł. Dla porównania: na świecie działa 417 reaktorów energetycznych o łącznej mocy ok. 379,7 GW (IAEA PRIS). Poparcie dla budowy elektrowni jądrowych w Polsce wyniosło 86% w listopadzie 2022 r. i 91,9% na przełomie listopada i grudnia 2025 r. (badania na zlecenie resortów klimatu i energii).

O spóźnieniu mówią zresztą zgodnie i lewica, i branżowi eksperci. „Decyzja w sprawie elektrowni jądrowej jest mocno spóźniona. My już powinniśmy mieć w Polsce takie jednostki" — oceniał w 2022 roku Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki, dodając, że „najlepszy moment na budowę elektrowni jądrowej w Polsce był 50 lat temu". W innym miejscu przypominał rzecz, o której debata publiczna często zapomina: „Energia atomowa jest najbezpieczniejszą z form wytwarzania energii elektrycznej, jaką znamy".

Postulat Razem a rządowy program: więcej i szybciej

Uczciwie trzeba powiedzieć, że państwo polskie program jądrowy wreszcie ma. Różnica polega na skali i tempie. Razem już w stanowisku w sprawie PEP2040 (2023) oceniało rządowy program jako „niedostatecznie ambitny w budowie energetyki jądrowej" i wskazywało, że uruchomienie pierwszego reaktora w Polsce jest możliwe w roku 2035 — a do 2040 i 2050 musi powstać kilkanaście gigawatów mocy jądrowych.

	Rządowy PPEJ	Postulat Razem
Skala	2 elektrownie, łącznie 6–9 GWe	co najmniej 8 bloków, minimum 12 GW
Pierwszy blok	2036 (po aktualizacji z 2025 r.)	możliwy w 2035 r.
Rola atomu	pierwszy krok programu jądrowego	podstawa systemu, obok rozbudowanych OZE

Za dużymi blokami przemawia także ekonomia systemu. Źródła zależne od pogody generują koszty, których nie widać w cenie samego panelu czy turbiny: rezerwowanie mocy, rozbudowę sieci, bilansowanie. Według analiz OECD NEA przywoływanych przez World Nuclear Association koszty systemowe źródeł pogodozależnych sięgają 8–50 USD/MWh, wobec 1–3 USD/MWh dla energetyki jądrowej. Z tego właśnie powodu Razem łączy atom z OZE, zamiast wybierać między nimi — sterowalna podstawa jądrowa pozwala bezpiecznie rozbudowywać tanie źródła odnawialne, bez rezerwowania ich elektrowniami gazowymi na importowane paliwo. Jak wygląda ta różnica w praktyce dwóch sąsiadów Polski, opisujemy w tekście o fińskim modelu OZE plus atom.

Na spotkaniu z wyborcami w Gdyni w lutym 2025 roku Zandberg ustawiał ten plan w dłuższej perspektywie — obok mieszkań i przemysłów odpornościowych:

Po pierwsze, 8 bloków jądrowych, żeby utrzymać energetyczną samodzielność. Po drugie, prawdziwy program mieszkaniowy – budowa 300 tysięcy mieszkań społecznych. Po trzecie, inwestycje w przemysły, od których zależy nasza odporność – takie jak fabryki leków. Rynek nie załatwi tego za państwo. Chaotyczne działania kolejnych rządów, które najbardziej interesuje szarpanina z poprzednikami, kończą się tak, że przez 20 lat PO-PiSu nie zbudowaliśmy ani jednej elektrowni jądrowej. To musi się zmienić!— Adrian Zandberg, spotkanie z wyborcami w Gdyni, luty 2025, Adrian Zandberg, ogłoszenie Planu 15-letniego (za: Super Express, 9.02.2025)

Mandat społeczny dla takiego planu istnieje i rośnie. Gdy Razem podawało w filarze programowym „Klimat i środowisko" poparcie dla budowy elektrowni na poziomie 62,5%, wynik ten uchodził za wysoki. W listopadzie 2022 roku badanie na zlecenie resortu klimatu pokazało już 86%, a na przełomie listopada i grudnia 2025 roku — 91,9%. Mało który wielki projekt publiczny w Polsce może liczyć na taką zgodę ponad podziałami. Razem zastrzega przy tym w „Kierunkach", że wybór lokalizacji kolejnych elektrowni ma zależeć od wyniku konsultacji z mieszkankami i mieszkańcami okolic, w których miałyby powstać.

Co proponuje Razem

Oprzemy polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe oraz odnawialne źródła energii. Zbudujemy co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Zmodernizujemy sieć przesyłową i dystrybucyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — jądrowa podstawa systemu, obok szerokiej rozbudowy OZE.
Modernizacja sieci przesyłowej i dystrybucyjnej — bez niej ani atom, ani odnawialne źródła nie dostarczą prądu tam, gdzie jest potrzebny.
Program budowy kompetencji w dziedzinach strategicznych, z energetyką jądrową na czele — kadry, uczelnie, polski przemysł jako dostawca.
Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje i zniesienie zapisanego w Konstytucji uznaniowego limitu 60% długu publicznego, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa.
Lokalizacje uzgadniane z mieszkańcami — konsultacje ze społecznościami, w których elektrownie miałyby stanąć.

Dwa elementy tej układanki opisujemy osobno, bo każdy z nich to samodzielny problem inwestycyjny. Stan polskich sieci — w których większość elementów dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyła 25 lat — rozkładamy w tekście o sieciach jako najsłabszym ogniwie polskiej energetyki. Pytanie, skąd wziąć kapitał na dekadę wielkich budów i dlaczego dogmat 60% długu temu przeszkadza, omawiamy przy okazji państwowego funduszu inwestycji energetycznych. Taki program to zarazem impuls rozwojowy dla całej gospodarki: wielkie inwestycje publiczne tworzą dobrze płatne miejsca pracy i zamówienia dla krajowego przemysłu, a związek między inwestycjami, płacami i wzrostem opisujemy szerzej w siostrzanym serwisie o gospodarce.

Samodzielność energetyczna nie oznacza przy tym autarkii. Razem pisze w stanowiskach o rozbudowie połączeń transgranicznych i o tym, by Polska docelowo stała się stabilnym eksporterem energii. Chodzi o coś prostszego: żeby o cenie prądu w polskim gniazdku i o bezpieczeństwie dostaw nie decydował ani rynek gazu, ani humor sąsiadów. Prawie 20 GW do wymiany w ciągu kilku lat to problem, którego nie rozwiąże żaden pojedynczy przetarg. Rozwiąże go plan — i konsekwencja w jego realizacji.