Oze | Razem dla transformacji energetycznej

Fotowoltaika bez mitów: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska fotowoltaika rozwinęła się szybciej, niż zakładał jakikolwiek rządowy dokument strategiczny. W kwietniu 2026 roku na dachach i gruntach pracowało już 26,6 gigawata paneli, z czego połowa należy do 1,63 miliona prosumentów: rodzin, rolników, małych firm. Trudno o mocniejszy dowód, że ludzie chcą mieć energetykę we własnych rękach — gdy tylko dostali narzędzie, użyli go masowo. Razem patrzy na tę technologię bez nabożeństwa i bez uprzedzeń. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że na naszej szerokości geograficznej słońce nie stanie się powszechnym źródłem energii dla całego systemu. Może za to zostać fundamentem energetyki obywatelskiej — i właśnie temu służą postulaty prosumenta wirtualnego, wspólnot energetycznych oraz ustawowej gwarancji, że 5% zysku z lokalnego OZE zostanie w gminie.

Ćwierć setki gigawatów, głównie z dachów

Boom zaczął się od dotacji i korzystnego systemu rozliczeń, ale jego głębsza przyczyna jest prostsza: panel na dachu był przez lata jedyną formą udziału w energetyce dostępną zwykłemu człowiekowi. Wielka energetyka pozostawała domeną spółek Skarbu Państwa i koncernów, a mikroinstalacja dawała rodzinie choć kawałek kontroli nad rachunkiem. Skala odpowiedzi przerosła prognozy.

Dane. W kwietniu 2026 r. moc zainstalowana fotowoltaiki w Polsce wynosiła 26,6 GW, z czego 13,5 GW przypadało na 1,63 mln prosumentów. Rejestr Urzędu Regulacji Energetyki (stan na 31 marca 2026 r.) potwierdza, że słońce jest dziś największym pod względem mocy odnawialnym źródłem w polskim systemie (to samo pokazuje zestawienie Rynku Elektrycznego). W Unii Europejskiej działa już ponad 8 tysięcy wspólnot energetycznych, które wspólnie wytwarzają, magazynują i sprzedają energię.

Ten sukces ma jednak wyraźną granicę społeczną. Kto mieszka w bloku, wynajmuje mieszkanie albo po prostu nie ma pieniędzy na instalację, przez dekadę oglądał tę rewolucję zza szyby. Energetyka obywatelska, która zatrzymuje się na granicy domu jednorodzinnego z własnym dachem, obejmuje tylko część społeczeństwa — i to na ogół tę zamożniejszą.

Fizyka: dlaczego samo słońce nie uniesie systemu

Razem należy do nielicznych partii, które mówią o fotowoltaice bez marketingu. W stanowisku w sprawie PEP2040 z 2023 roku czytamy, że fotowoltaika „może być istotnym czynnikiem na rzecz elektrooszczędności w budynkach w miastach i gospodarstwach domowych poza miastami", ale powszechnym źródłem energii dla całego systemu nie zostanie — „z uwagi na szerokość geograficzną, na której się znajdujemy, osiągnięcie dużego współczynnika wykorzystania mocy zainstalowanej jest nierealne".

Za tym zdaniem stoi mierzalna fizyka. W Niemczech, leżących na podobnej szerokości geograficznej co Polska, średni współczynnik wykorzystania mocy instalacji słonecznych wynosi około 9–11,6% — panel o mocy szczytowej 1 kW oddaje w ciągu roku tyle energii, ile źródło pracujące bez przerwy z mocą ok. 100 W. Symulacje produkcji słonecznej dla warunków europejskich, oparte na trzydziestu latach danych satelitarnych, dają podobny rząd wielkości. Do tego dochodzi rytm dobowy i sezonowy: grudniowa produkcja stanowi ułamek czerwcowej, a szczyt generacji wypada w południe, nie wieczorem, gdy zużycie rośnie.

Z tej fizyki wynikają dwie praktyczne konsekwencje. Nadwyżki z południa trzeba przenosić na wieczór — o tym, czym system dopina dobę, piszemy w tekście o ESP Młoty i magazynach bateryjnych. A miks odnawialny musi opierać się także na źródle, które produkuje najwięcej właśnie w ciemniejszej połowie roku — dlatego odblokowanie wiatru na lądzie jest dla słońca naturalnym uzupełnieniem, a nie konkurencją.

Panele bez własnego dachu: prosument wirtualny

Skoro słońce najlepiej sprawdza się jako energetyka obywatelska, to kluczowe pytanie brzmi: jak włączyć do niej ludzi bez własnego dachu? Odpowiedzią jest prosument wirtualny — model, w którym można mieć udział w instalacji fotowoltaicznej oddalonej o dziesiątki kilometrów od miejsca zamieszkania, a wyprodukowana energia pomniejsza rachunek tak, jakby panele wisiały na własnym balkonie. Mieszkaniec bloku, najemca, spółdzielnia — każdy może zostać współwłaścicielem elektrowni.

Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku domagało się przyspieszenia rozwiązań prawnych dla prosumenta wirtualnego i wspólnot energetycznych. Historia tych przepisów pokazuje, czemu ten postulat był potrzebny: uchwalono je już w 2021 roku, ale ich wejście w życie odraczano tak długo, że zaczęły obowiązywać dopiero 2 lipca 2025 roku. Cztery lata czekania na model, który w innych krajach Unii działał od dawna. Drugim filarem są wspólnoty energetyczne — w stanowisku w sprawie PEP2040 Razem widzi je „na poziomie gmin lub powiatów", tak by z lokalnych źródeł korzystały całe społeczności, a nie wyłącznie właściciele nieruchomości.

Co proponuje Razem

Stworzymy atmosferę prawną przyjazną tworzeniu i użytkowaniu odnawialnych źródeł energii przez osoby fizyczne i wspólnoty energetyczne. (…) Ustawowo zagwarantujemy przekazanie 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE do budżetów samorządów, w których jest ona wytwarzana.— Partia Razem — „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie i utrwalenie rozwiązań prawnych, dzięki którym udział w energetyce słonecznej przestaje zależeć od posiadania własnego dachu.
5% zysku z lokalnego OZE dla gmin — ustawowa gwarancja, że społeczność, obok której stoi farma, ma z niej bezpośredni, coroczny dochód.
Prawo przyjazne energetyce obywatelskiej — stabilne ramy dla osób fizycznych, spółdzielni i samorządów, zamiast reguł zmienianych co kilka lat.
Docelowo ponad 75% ciepła sieciowego z kogeneracji lub źródeł odnawialnych — bo transformacja obejmuje także ciepłownictwo, nie tylko prąd.
Długofalowa strategia wsparcia OZE, magazynów i wspólnot energetycznych zamiast dorywczych programów dotacji.

Demokratyzacja energetyki ma też wymiar czysto domowy: własna lub współdzielona produkcja energii to niższy rachunek, a rachunki są dziś jednym z głównych źródeł drożyzny — o tym, dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, piszemy osobno. Ten sam kierunek Razem proponuje w polityce mieszkaniowej — program budowy mieszkań za 1% PKB — tak, by tanie mieszkanie i tani prąd przestały być osobnymi obietnicami. Całość programu energetycznego partii można znaleźć na partiarazem.pl.

Źródła i dalsza lektura

Wiatr na lądzie można podwoić — czas go odblokować

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Na początku 2026 roku polskie elektrownie wiatrowe na lądzie dysponowały mocą 10,7 GW — o zaledwie około 4% więcej niż rok wcześniej. Dla technologii, która na świecie przeżywa złotą dekadę, takie tempo oznacza stagnację. Tymczasem Razem już w 2023 roku pisało w stanowisku ws. Polityki Energetycznej Polski, że krajowe „moce nominalne instalacji wiatrowych mogą zostać nawet podwojone”. Między tym, co mamy, a tym, co moglibyśmy mieć, stoi przede wszystkim prawo: ustawa odległościowa z 2016 roku, która na lata praktycznie zakazała stawiania nowych turbin. Razem chce ten hamulec wreszcie zwolnić — odblokować inwestycje w wiatr na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.

Najtańsze źródło, najmocniej reglamentowane

Paradoks polskiej energetyki polega na tym, że administracyjnie ograniczyliśmy akurat to źródło, które produkuje prąd najtaniej. Według raportu IRENA globalny średni ważony koszt energii z nowych lądowych farm wiatrowych spadł w 2024 roku do 34 dolarów za megawatogodzinę (raport IRENA „Renewable Power Generation Costs in 2024") — mniej niż z jakiegokolwiek źródła kopalnego. Do podobnych wniosków dochodzą coroczne zestawienia banku Lazard, porównujące uśrednione koszty energii z różnych źródeł. A my ten tani prąd racjonujemy sobie ustawą, spalając zamiast tego drogi węgiel.

Dane. Moc zainstalowana lądowych farm wiatrowych w Polsce: 10,7 GW na styczeń 2026, wzrost o ok. 4% rok do roku (Rynek Elektryczny). W 2024 r. węgiel odpowiadał za 56,2% polskiej produkcji energii elektrycznej, a OZE za 29,4% (Forum Energii). Globalny średni koszt energii z nowego wiatru na lądzie: 34 USD/MWh w 2024 r. (IRENA). Potencjał wiatru na lądzie wg PSEW: 41,4 GW do 2040 r. przy odległości minimalnej 500 m, wobec 22,2 GW przy obecnych 700 m.

Stawka jest większa niż sam rachunek za megawatogodzinę. Węgiel wciąż daje ponad połowę polskiego prądu, a jak przypomina Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki”, do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Czymś tę lukę trzeba zapełnić. Wiatr na lądzie jest najszybszym i najtańszym kandydatem, jakiego mamy pod ręką.

Dekada pod rządami zasady 10H

Skąd wzięła się stagnacja? W maju 2016 roku Sejm przyjął ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, znaną jako „ustawa 10H”: nowa turbina mogła stanąć nie bliżej zabudowań niż dziesięciokrotność swojej całkowitej wysokości. Przy współczesnych maszynach, liczących z łopatami grubo ponad 200 metrów, oznaczało to strefę wykluczenia rzędu dwóch kilometrów — i w praktyce wykreślenie z mapy inwestycyjnej zdecydowanej większości kraju. Razem oceniało wprost, że energetyka wiatrowa na lądzie padła wówczas „ofiarą ideologicznych uprzedzeń”. Branża zamarła na siedem lat.

W 2023 roku przepisy poluzowano do 700 metrów, ale to korekta połowiczna. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej policzyło, jak bardzo te sto czy dwieście metrów różnicy waży na potencjale całego sektora:

Minimalna odległość od zabudowań	Możliwa moc wiatru na lądzie do 2040 r. (PSEW)
700 m (stan po nowelizacji z 2023 r.)	22,2 GW
500 m (wariant analizowany przez branżę)	41,4 GW

Różnica między jednym a drugim wariantem to niemal drugie tyle mocy — szacunek branżowy zbieżny z kanoniczną oceną Razem, że moce wiatru na lądzie „mogą zostać nawet podwojone”. Oczywiście wiatr wieje, kiedy chce, i sam systemu nie utrzyma: potrzebuje stabilnej podstawy oraz magazynów domykających dobę. O tym, jak elektrownie szczytowo-pompowe i baterie współpracują ze źródłami zależnymi od pogody, piszemy osobno: czym system dopina dobę — ESP Młoty i magazyny bateryjne.

Odblokować nie znaczy przepchnąć

Uczciwie trzeba powiedzieć, że opór wobec wiatraków nie wziął się znikąd — bywał podsycany politycznie, ale wyrastał też z realnego poczucia mieszkańców, że ktoś planuje inwestycję nad ich głowami i bez ich udziału. Odpowiedź Razem odwraca tę logikę. W stanowisku ws. PEP2040 partia zastrzega, że każde źródło energii „musi być budowane przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni” — a społeczności mają z tych inwestycji czerpać wymierne korzyści. Stąd postulat ustawowej gwarancji, by 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE zasilało budżety gmin, w których ta energia powstaje, oraz wsparcie dla wspólnot energetycznych, w których to mieszkańcy są współwłaścicielami źródeł. Jak taka energetyka obywatelska działa od strony słońca i prosumentów, pokazujemy tutaj: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne.

Jest i skąd wziąć pieniądze na przyspieszenie. Wpływy z opłat za emisję CO₂ trafiają w całości do polskiego budżetu — ponad 20 miliardów złotych rocznie, które według „Kierunków” jest w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty transformacji energetycznej. Skala tych wpływów jest policzalna: według analiz KOBiZE aukcje uprawnień EU ETS przyniosły Polsce 5,42 mld euro w 2023 roku, czyli około 25 mld zł (przeliczenie poglądowe), oraz 3,84 mld euro w 2024 roku. Razem chce, by całość tych środków pracowała na zmniejszenie emisji — od farm wiatrowych po sieci. Budowa i obsługa tych instalacji to zarazem tysiące stabilnych miejsc pracy w regionach, które dziś żyją z węgla; jak spiąć jedno z drugim, opisujemy w tekście o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Co proponuje Razem

Odblokujemy możliwości inwestycyjne w energetyce wiatrowej na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.— Partia Razem — stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Odblokowanie inwestycji w wiatr na lądzie — koniec z przepisami, które administracyjnie zamrażają najtańsze źródło energii; zawsze z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.
Nawet podwojenie mocy lądowej energetyki wiatrowej — potencjał wskazany w stanowisku Razem ws. PEP2040 (2023).
Budowa przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni.
Ustawowa gwarancja 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE dla budżetów samorządów, na terenie których ta energia powstaje.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — zamiast rozmywania tych pieniędzy w budżecie.

Tani prąd z wiatru to na końcu tej układanki niższe koszty dla całej gospodarki — a gospodarka, w której państwo inwestuje, zamiast czekać na rynek, rośnie szybciej i płaci lepiej. Ten mechanizm rozkłada na czynniki pierwsze siostrzany serwis w tekście o tym, jak płace napędzają wzrost gospodarczy. Całość energetycznych i przemysłowych planów Razem spina program partii.

Źródła i dalsza lektura

Prąd czystszy dziesięciokrotnie: model fiński zamiast niemieckiego

Thu, 25 Jun 2026 09:00:00 +0200

Każda kilowatogodzina pobrana z polskiego gniazdka oznaczała w 2020 roku emisję 710 gramów dwutlenku węgla. We Francji ta sama kilowatogodzina kosztowała klimat 60 gramów, w Finlandii 64, w Niemczech ponad 310. Razem zestawiło te cztery liczby w stanowisku w sprawie Polityki Energetycznej Polski do 2040 roku i wyciągnęło z nich wniosek, który do dziś organizuje energetyczny program partii: skoro odnawialne źródła zależą od pogody, ktoś musi je ubezpieczać — i cała stawka polega na tym, czy będzie to spalanie importowanego metanu, jak w Niemczech, czy elektrownie jądrowe, jak w Finlandii i Francji. Prąd w wariancie fińskim wychodzi czystszy niemal dziesięciokrotnie.

Trzy kraje, trzy liczby — i co się zmieniło od 2020

Porównanie z kanonicznego stanowiska Razem opisuje rok 2020, więc uczciwość wymaga sprawdzenia, jak te liczby wyglądają dziś. Polska emisyjność spadła — węgiel powoli ustępuje miejsca odnawialnym źródłom — ale dystans do krajów z atomem w podstawie systemu pozostaje przepaścią.

Dane. Za 2020 rok, według stanowiska Razem ws. PEP2040: Polska 710 gCO2/kWh, Niemcy ponad 310, Finlandia 64, Francja 60. Stan bieżący według danych Ember publikowanych przez Our World in Data: Polska ok. 589 gCO2/kWh (2025), Francja ok. 40, Szwecja ok. 35. Według wskaźnika Europejskiej Agencji Środowiska polska elektroenergetyka pozostaje w ścisłej czołówce najbardziej emisyjnych w Unii. Francja wytwarza z atomu większość swojego prądu — 71,67% produkcji w 2018 roku.

Spadek z 710 do około 589 gramów to postęp, tylko że tempo jest żałośnie wolne wobec skali zadania. Kanon Razem szacuje, że w 2050 roku zapotrzebowanie na energię elektryczną wyniesie około 300 TWh rocznie — elektryfikacja transportu, ciepłownictwa i przemysłu dołoży swoje. Ten prąd trzeba będzie skądś wziąć, a jednocześnie do 2050 roku osiągnąć zerowy bilans emisji. Francja i Szwecja pokazują, że da się schodzić poniżej 50 gramów na kilowatogodzinę. Żaden duży kraj nie zrobił tego bez atomu albo wyjątkowo hojnej geografii pełnej rzek i zbiorników.

Dlaczego gaz nie domyka transformacji

Wiatr i słońce mają jedną wadę, o której inwestorskie prezentacje mówią niechętnie: bywają nieobecne w pracy. System musi wtedy sięgnąć po źródło sterowalne. W modelu niemieckim tę rolę gra metan — elektrownie gazowe szybko się uruchamiają i szybko odstawiają, więc świetnie „łatają" pogodowe dziury. Kanon Razem nazywa tę ścieżkę wprost pułapką „fossil-fuel lock-in": wycieki metanu przy wydobyciu i transporcie sprawiają, że elektrownie gazowe są dla klimatu równie szkodliwe co węglowe, bo metan przez pierwsze dwie dekady po emisji działa 84 razy silniej od dwutlenku węgla. Do tego dochodzi geopolityka: inwazja Rosji na Ukrainę pokazała, czym kończy się uzależnienie od importu paliw.

Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki i autor książki „Energiewende. Nowe niemieckie imperium" (Defence24, 2019), pisał o niemieckiej transformacji, że „jest w rzeczywistości antyklimatyczna", i ostrzegał: „Niemcy chcą nie tylko pozbyć się własnych elektrowni jądrowych, ale też zablokować powstawanie podobnych jednostek w całej Europie". Pięć lat później, już jako redaktor naczelny portalu Energetyka24, podsumował pierwszy niemiecki rok po wyłączeniu ostatnich reaktorów: „W 2023 roku Niemcy były importerem energii elektrycznej netto" — sprowadziły około 69 TWh, z czego mniej więcej jedna czwarta pochodziła z energetyki jądrowej, głównie francuskiej. Kraj, który zamknął własne elektrownie jądrowe, dopina system cudzymi.

Finlandia poszła w drugą stronę i warto o niej mówić bez lukru. Blok Olkiluoto 3 — największy reaktor w Europie — wszedł do regularnej pracy w 2023 roku po kilkunastu latach opóźnień, a jego koszt urósł do około 11 miliardów euro, mniej więcej czterokrotności pierwotnego planu. Budowa pierwszych bloków po długiej przerwie bywa bolesna; przemilczanie tego podważałoby resztę argumentacji. Sęk w tym, że gotowy reaktor pracuje potem dekadami, a fińska kilowatogodzina należała już w 2020 roku do najczystszych w Europie — z pogodowymi OZE i atomem w jednym systemie. Polska, wybierając dziś model miksu, wybiera więc między jednorazowym bólem inwestycyjnym a trwałym uzależnieniem od importowanego paliwa kopalnego.

Co proponuje Razem

W Polsce staniemy przed wyborem między modelem OZE + sprowadzany zza granicy gaz ziemny (jak w Niemczech) lub OZE + atom (jak w Finlandii czy Francji). W 2020 średnioroczny poziom emisji w Niemczech przekraczał 310 gCO2/kWh podczas gdy we Francji wynosił zaledwie 60 gCO2/kWh — prawie dziesięciokrotna różnica, a w Finlandii 64 gCO2/kWh — pięciokrotnie mniej. Dla porównania, dla Polski poziom emisji wynosił 710 gCO2/kWh, więc jak widać, długa droga przed nami zanim osiągniemy poziom Francji i Finlandii.— Partia Razem — stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dla porządku: niemal dziesięciokrotna różnica z tytułu tego tekstu dotyczy relacji Polska–Francja i Polska–Finlandia (710 wobec 60–64 g), a Niemcy — mimo rozbudowanych OZE — mają wynik około pięciokrotnie gorszy od Francji.

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — Deklaracja programowa 2025 mówi o oparciu systemu na dużych elektrowniach jądrowych i OZE. To postulat wyraźnie ambitniejszy od rządowego Programu polskiej energetyki jądrowej, zakładającego dwie elektrownie o mocy 6–9 GW.
OZE rozwijane równolegle z atomem — wiatr na lądzie i morzu oraz fotowoltaika, budowane przy akceptacji lokalnych społeczności i z korzyścią dla lokalnych budżetów, m.in. przez wspólnoty energetyczne na poziomie gmin i powiatów.
Ograniczenie wzrostu zużycia gazu ziemnego w energetyce — metan jako rezerwa systemu utrwala zależność od importu i realnie nie obniża emisji.
Zerowy bilans emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku — bo, jak przypomina kanon, fizyka jest bezlitosna.

Adrian Zandberg, lider Razem, ujął tę różnicę ambicji krótko w wypowiedzi dla PAP w Toruniu w lutym 2025 roku: „My potrzebujemy w Polsce nie jednej symbolicznej elektrowni jądrowej, ale przynajmniej ośmiu bloków". Skąd bierze się ta liczba, ile mocy węglowej trzeba będzie wymienić do 2030 roku i jak postulat Razem ma się do harmonogramu rządu — rozkładamy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. Osobna sprawa to pokusa pójścia na skróty przez małe reaktory modułowe — kanon Razem traktuje je jako uzupełnienie drugiej fazy programu, nie jego fundament, o czym piszemy w tekście o SMR-ach bez złudzeń.

Model fiński ma przy tym dwie nogi i obie muszą być zdrowe. Wiech, komentując w 2026 roku polskie i niemieckie wybory energetyczne, zastrzegał, że „nie wolno wpadać w odwrotną skrajność, tj. rozwijać atomu kosztem źródeł odnawialnych" — i to akurat współgra z linią Razem, w której odblokowanie energetyki wiatrowej idzie w parze z budową bloków jądrowych. Jak uwolnić wiatr na lądzie i podwoić jego moce, opisujemy tutaj: wiatr na lądzie można podwoić. Stawką jest na końcu nie tylko klimat, ale i koszty produkcji — o tym, dlaczego tania energia to fundament konkurencyjności przemysłu, piszemy w siostrzanym serwisie o gospodarce.