Energetyka-Jadrowa | Razem dla transformacji energetycznej

Kto zapłaci za atom i sieci? Państwowy fundusz i koniec dogmatu 60 procent

Wed, 01 Jul 2026 15:00:00 +0200

Do 2030 roku trzeba będzie wymienić w Polsce urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni, jak wylicza stanowisko Razem o kierunkach rozwoju energetyki. Odpowiedzią partii jest oparcie systemu o duże elektrownie jądrowe i odnawialne źródła: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, do tego modernizacja sieci przesyłowej i dystrybucyjnej. Każda rozmowa o takim programie prędzej czy później trafia na pytanie o pieniądze. I słusznie, bo od odpowiedzi na nie zależy więcej niż od sporów o technologie. Razem odpowiada trzema ruchami naraz: jednym państwowym funduszem, który koordynuje kluczowe inwestycje zamiast rozpraszać je po dziesiątkach programów, zniesieniem konstytucyjnego limitu 60% długu publicznego oraz skierowaniem miliardów z handlu emisjami tam, gdzie powinny trafiać od początku — w transformację energetyczną.

Miliardy z ETS, które rozpływają się w budżecie

Polska co roku sprzedaje na aukcjach uprawnienia do emisji CO₂ i całość wpływów zapisuje po stronie dochodów budżetu. W „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku Razem ujęło problem jednym zdaniem: „Te ponad 20 miliardów złotych rocznie jest jednak w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty związane z transformacją energetyczną". Od tamtej pory kwoty falują razem z ceną uprawnień, ale rząd wielkości się zgadza.

Dane. W rekordowym 2023 roku aukcje uprawnień przyniosły Polsce 5,42 mld euro, a w 2024 roku 3,84 mld euro — w 2023 roku było to w przeliczeniu około 25 mld zł (dane poglądowe, po średnim kursie euro). Najwyższa Izba Kontroli policzyła z kolei, że w latach 2013–2023 sprzedaż uprawnień zasiliła budżet łącznie kwotą około 94 mld zł, z czego wprost na redukcję emisji gazów cieplarnianych trafiło około 1,3%.

Ten wynik kontroli NIK jest najkrótszym możliwym komentarzem do słowa „rozmywanie". Opłata pomyślana jako cena za emisje, która miała finansować odchodzenie od paliw kopalnych, łata w praktyce bieżące wydatki — a energetyka, na której te opłaty ciążą, dalej czeka na kapitał. Postulat z „Kierunków" brzmi więc prosto: całość opłat w ramach europejskiego systemu handlu emisjami ma iść na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki. Te pieniądze już dziś wpływają do budżetu — są w nim jednak rozmywane, zamiast pracować na transformację.

Limit 60 procent i fundusz, który spina całość

Druga bariera siedzi w ustawie zasadniczej. Artykuł 216 ust. 5 Konstytucji RP stanowi: „Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto". Przepis działa jak hamulec zaciągnięty na stałe — jednakowo wobec pożyczek na bieżącą konsumpcję i wobec finansowania elektrowni, które będą oddawać prąd przez sześćdziesiąt lat. Deklaracja programowa Razem nazywa ten limit uznaniowym i wskazuje wprost, że ogranicza on możliwości rozwojowe państwa.

Ekonomia stoi tu po stronie inwestora publicznego. Badanie na danych z gospodarek rozwiniętych, opublikowane w „Journal of Macroeconomics", pokazuje, że zwiększenie inwestycji publicznych o 1 punkt procentowy PKB podnosi poziom produktu o około 0,4% w tym samym roku i o około 1,5% po czterech latach — a zamiast wypierać inwestycje prywatne, przyciąga je. Dobrze wydany publiczny kapitał powiększa mianownik, od którego liczy się relację długu do PKB. Sztywny konstytucyjny próg tej arytmetyki nie widzi.

Trzeci element układanki to koordynacja. Publiczne pieniądze na energetykę płyną dziś kilkoma osobnymi strumieniami — unijnym, budżetowym, przez spółki energetyczne — z których każdy ma własne priorytety, harmonogramy i sprawozdawczość. Skalę zadania widać po samym rządowym programie jądrowym: Program polskiej energetyki jądrowej zakłada budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6–9 GW, z pierwszym blokiem — według zaktualizowanego harmonogramu — w 2036 roku, a koszt samej pierwszej elektrowni (do 3750 MWe) szacowano na ok. 150 mld zł. Postulat Razem jest ambitniejszy — co najmniej 8 bloków i minimum 12 GW, szybciej niż zakłada rząd — więc wymaga odpowiednio mocniejszego kręgosłupa instytucjonalnego. Unijne wsparcie pomoże, ale nie wystarczy: z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji Polska jest największym beneficjentem z pulą około 3,85 mld euro — to ułamek potrzeb dekady. Stąd pomysł na jeden państwowy fundusz, który spina inwestycje w nowy przemysł, infrastrukturę i technologie w ramach długoterminowego planu rozwoju, zamiast zostawiać je losowi kolejnych ustaw budżetowych.

Co proponuje Razem

Zniesiemy zapisany w Konstytucji uznaniowy limit 60% długu publicznego w relacji do PKB, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa. (…) Stworzymy długoterminowy i ambitny plan rozwoju gospodarczego Polski oparty o jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje w tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury i rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych technologii w Polsce.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje — tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury oraz rozwój i wdrażanie innowacyjnych technologii — jako kręgosłup długoterminowego planu rozwoju gospodarczego.
Zniesienie konstytucyjnego limitu 60% długu publicznego w relacji do PKB — uznaniowej bariery, która ogranicza możliwości rozwojowe państwa.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — koniec rozmywania ponad 20 mld zł rocznie w budżecie („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).

Co konkretnie ma za te pieniądze powstać, rozpisujemy w tekście o planie co najmniej 8 bloków jądrowych i 12 GW. Pierwsze złotówki powinny przy tym popłynąć tam, gdzie dziś zatyka się wszystko inne — w sieci przesyłowe i dystrybucyjne. Wielki program inwestycyjny to wreszcie ludzie, którzy go wykonają i regiony, które przy okazji zmienią gospodarczą skórę — tę stronę rachunku opisujemy w artykule o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Fundusz, dług i ETS to strona wydatkowa państwowych finansów. Stronę dochodową Razem porządkuje w tym samym duchu — jednolitą daniną, która upraszcza system podatkowy i domyka furtki dla najlepiej zarabiających. A jak progresywne daniny przekładają się na finansowanie usług publicznych, pokazujemy na przykładzie ochrony zdrowia w tekście o progresji podatkowej.

Źródła i dalsza lektura

SMR-y bez złudzeń — fundamentem transformacji są duże bloki

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

Małe reaktory modułowe zrobiły w polskiej debacie karierę, zanim jakikolwiek z nich zaczął pracować na Zachodzie. Prezentacje obiecują seryjną produkcję w fabryce, montaż na miejscu i reaktor niemal w każdym powiecie — a spółki ogłaszają kolejne listy intencyjne. Razem patrzy na tę technologię życzliwie, ale trzeźwo. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że SMR-y „pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną". Fundamentem muszą być duże, sprawdzone bloki: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Dla małych reaktorów kanon programowy przewiduje miejsce później — i to rozróżnienie faz, a nie niechęć do nowinek, jest sednem stanowiska.

Policzmy działające SMR-y

Skala rozdźwięku między zapowiedziami a rzeczywistością daje się zmierzyć. Wystarczy zestawić liczbę projektów rozwijanych na papierze z liczbą urządzeń, które naprawdę produkują prąd.

Dane. Tegoroczna edycja SMR Dashboard, przeglądu przygotowywanego przez Agencję Energii Jądrowej OECD, liczy 127 projektów SMR na świecie — z czego tylko 7 działa lub jest w budowie. Żaden komercyjny mały reaktor nie pracuje dziś na Zachodzie: działające jednostki mają wyłącznie Rosja i Chiny. Flagowy amerykański projekt NuScale w Idaho anulowano w listopadzie 2023 roku, gdy szacowana cena energii wzrosła z 58 do 89 dolarów za megawatogodzinę. Recenzowana analiza w PNAS (Krall i in., 2022; pełny tekst) szacuje ponadto, że małe reaktory mogą wytwarzać do około 5,5 razy więcej wypalonego paliwa na jednostkę wyprodukowanej energii niż bloki wielkoskalowe.

Nic z tego nie przekreśla samej technologii. Rosyjska pływająca elektrownia i chiński reaktor wysokotemperaturowy dowodzą, że małe jednostki da się zbudować i uruchomić. Problem leży gdzie indziej: kraj, który do 2030 roku będzie musiał wymienić elektrownie o mocy prawie 20 GW, potrzebuje technologii dostępnej dziś, w przewidywalnej cenie i z referencyjnymi realizacjami — a tego zachodnie SMR-y na razie zaoferować nie mogą.

Pętla, z której trudno wyjść

Ekonomia reaktorów jądrowych od dekad premiuje skalę: im większy blok, tym niższy koszt megawata. SMR-y obiecują odwrócić tę zależność seryjną produkcją fabryczną — sto identycznych modułów ma być tańszych niż sto projektowanych osobno elektrowni. Rzecz w tym, że seryjność wymaga długiej kolejki zamówień, a zamawiający chcą najpierw zobaczyć działający, rentowny egzemplarz. Historia NuScale pokazuje, jak ta pętla zaciska się w praktyce: rosnący kosztorys wypłaszał kolejnych odbiorców, aż projekt upadł, zanim wylano fundamenty.

Polski przykład jest bliżej, we Włocławku. Orlen i Synthos ogłosiły w sierpniu 2025 roku porozumienie „torujące drogę" pierwszej elektrowni SMR w Polsce — po latach zapowiedzi wciąż jesteśmy więc na etapie umów między udziałowcami, nie budowy. Tymczasem zegar transformacji tyka niezależnie od komunikatów prasowych. Według stanowiska Razem uruchomienie pierwszego wielkoskalowego reaktora w Polsce jest możliwe w 2035 roku; rządowy Program polskiej energetyki jądrowej zakłada dwie elektrownie o mocy 6–9 GW i pierwszy blok w 2036 roku. Postulat Razem — osiem bloków i minimum 12 GW — idzie dalej i szybciej niż plan rządu, ale oba harmonogramy łączy jedno: opierają się na technologii, którą umie już budować kilku dostawców na świecie. Każdy rok czekania na przełom w SMR-ach byłby kolejnym rokiem palenia węgla.

Kolejność faz ma przy tym praktyczny sens. Kanon Razem widzi dla małych reaktorów „rozsądnej wielkości" zadanie w drugiej fazie programu: zastępowanie wycofywanych bloków węglowych o mocy 200–300 MW. Skala pasuje, a lokalizacje po elektrowniach węglowych mają gotowe przyłącza sieciowe i doświadczone załogi. Jeżeli do tego czasu seryjna produkcja SMR-ów rzeczywiście ruszy, Polska będzie mogła z niej skorzystać — stanowisko partii uczciwie zaznacza, że „przełom w dziedzinie seryjnej budowy małych modułowych reaktorów jądrowych może oczywiście zmienić plany i harmonogram". Sceptycyzm dotyczy harmonogramów marketingowych, a nie fizyki.

Kompetencje już mamy — w Świerku

Rozmowa o polskim atomie zaczyna się zresztą nie od zera. Pod Otwockiem od pół wieku pracuje reaktor badawczy Maria, jeden z ważniejszych na świecie producentów izotopów medycznych. W styczniu 2025 roku, na konferencji prasowej w Otwocku, obok kampusu Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku, mówił o nim Adrian Zandberg: „Reaktor Maria w Świerku to świetny przykład, jak marnujemy potencjał gospodarczy. To infrastruktura, dzięki której powstają radiofarmaceutyki do leczenia raka. Zamiast budować na bazie reaktora nasz własny, nowoczesny przemysł lekowy – dajemy zarabiać zagranicznym koncernom. Sam reaktor pozostaje niedofinansowany, świetnych specjalistów, którzy w nim pracują, podkupują inni". Kadry, zaplecze badawcze i dozór jądrowy będą potrzebne każdemu programowi — wielkoskalowemu i modułowemu. Od tego, czy państwo zadba o nie już teraz, zależy więcej niż od wyboru konkretnej technologii. To zresztą druga strona tego samego rachunku: inwestycje energetyczne to miejsca pracy na dekady — piszemy o tym szerzej w siostrzanym serwisie o pracy.

Co proponuje Razem

Należy jak najwcześniej rozpocząć prace nad budową wielkoskalowych bloków jądrowych, bowiem małe reaktory modułowe (SMR) pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną. Te rozsądnej wielkości mogą posłużyć w drugiej fazie programu jądrowego, po wybudowaniu dużej energetyki, do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW.— Partia Razem — Stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Najpierw wielkoskalowe bloki jądrowe — co najmniej 8 bloków o łącznej mocy minimum 12 GW, jako fundament bezemisyjnego systemu.
SMR-y w drugiej fazie programu — do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW, gdy technologia dojrzeje do seryjnej budowy.
Otwartość na przełom — jeśli seryjna produkcja małych reaktorów albo rewolucja w magazynach energii nadejdzie szybciej, plany i harmonogram można będzie skorygować.
Dostawcy wybierani po zademonstrowanej zdolności do budowy zgodnie z harmonogramem, warunkach finansowych i korzystnym dla Polski offsecie — wyłącznie konstrukcje z krajów o przyjaznych relacjach z Polską.

Jak dokładnie ma wyglądać ta pierwsza, wielkoskalowa faza — ile bloków, gdzie i po co aż 12 GW — rozpisujemy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. A dlaczego rezerwą dla odnawialnych źródeł ma być atom, a nie importowany gaz, tłumaczymy na przykładzie dwóch sąsiadów, którzy wybrali przeciwne drogi: model fiński zamiast niemieckiego.

Źródła i dalsza lektura

Prąd czystszy dziesięciokrotnie: model fiński zamiast niemieckiego

Thu, 25 Jun 2026 09:00:00 +0200

Każda kilowatogodzina pobrana z polskiego gniazdka oznaczała w 2020 roku emisję 710 gramów dwutlenku węgla. We Francji ta sama kilowatogodzina kosztowała klimat 60 gramów, w Finlandii 64, w Niemczech ponad 310. Razem zestawiło te cztery liczby w stanowisku w sprawie Polityki Energetycznej Polski do 2040 roku i wyciągnęło z nich wniosek, który do dziś organizuje energetyczny program partii: skoro odnawialne źródła zależą od pogody, ktoś musi je ubezpieczać — i cała stawka polega na tym, czy będzie to spalanie importowanego metanu, jak w Niemczech, czy elektrownie jądrowe, jak w Finlandii i Francji. Prąd w wariancie fińskim wychodzi czystszy niemal dziesięciokrotnie.

Trzy kraje, trzy liczby — i co się zmieniło od 2020

Porównanie z kanonicznego stanowiska Razem opisuje rok 2020, więc uczciwość wymaga sprawdzenia, jak te liczby wyglądają dziś. Polska emisyjność spadła — węgiel powoli ustępuje miejsca odnawialnym źródłom — ale dystans do krajów z atomem w podstawie systemu pozostaje przepaścią.

Dane. Za 2020 rok, według stanowiska Razem ws. PEP2040: Polska 710 gCO2/kWh, Niemcy ponad 310, Finlandia 64, Francja 60. Stan bieżący według danych Ember publikowanych przez Our World in Data: Polska ok. 589 gCO2/kWh (2025), Francja ok. 40, Szwecja ok. 35. Według wskaźnika Europejskiej Agencji Środowiska polska elektroenergetyka pozostaje w ścisłej czołówce najbardziej emisyjnych w Unii. Francja wytwarza z atomu większość swojego prądu — 71,67% produkcji w 2018 roku.

Spadek z 710 do około 589 gramów to postęp, tylko że tempo jest żałośnie wolne wobec skali zadania. Kanon Razem szacuje, że w 2050 roku zapotrzebowanie na energię elektryczną wyniesie około 300 TWh rocznie — elektryfikacja transportu, ciepłownictwa i przemysłu dołoży swoje. Ten prąd trzeba będzie skądś wziąć, a jednocześnie do 2050 roku osiągnąć zerowy bilans emisji. Francja i Szwecja pokazują, że da się schodzić poniżej 50 gramów na kilowatogodzinę. Żaden duży kraj nie zrobił tego bez atomu albo wyjątkowo hojnej geografii pełnej rzek i zbiorników.

Dlaczego gaz nie domyka transformacji

Wiatr i słońce mają jedną wadę, o której inwestorskie prezentacje mówią niechętnie: bywają nieobecne w pracy. System musi wtedy sięgnąć po źródło sterowalne. W modelu niemieckim tę rolę gra metan — elektrownie gazowe szybko się uruchamiają i szybko odstawiają, więc świetnie „łatają" pogodowe dziury. Kanon Razem nazywa tę ścieżkę wprost pułapką „fossil-fuel lock-in": wycieki metanu przy wydobyciu i transporcie sprawiają, że elektrownie gazowe są dla klimatu równie szkodliwe co węglowe, bo metan przez pierwsze dwie dekady po emisji działa 84 razy silniej od dwutlenku węgla. Do tego dochodzi geopolityka: inwazja Rosji na Ukrainę pokazała, czym kończy się uzależnienie od importu paliw.

Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki i autor książki „Energiewende. Nowe niemieckie imperium" (Defence24, 2019), pisał o niemieckiej transformacji, że „jest w rzeczywistości antyklimatyczna", i ostrzegał: „Niemcy chcą nie tylko pozbyć się własnych elektrowni jądrowych, ale też zablokować powstawanie podobnych jednostek w całej Europie". Pięć lat później, już jako redaktor naczelny portalu Energetyka24, podsumował pierwszy niemiecki rok po wyłączeniu ostatnich reaktorów: „W 2023 roku Niemcy były importerem energii elektrycznej netto" — sprowadziły około 69 TWh, z czego mniej więcej jedna czwarta pochodziła z energetyki jądrowej, głównie francuskiej. Kraj, który zamknął własne elektrownie jądrowe, dopina system cudzymi.

Finlandia poszła w drugą stronę i warto o niej mówić bez lukru. Blok Olkiluoto 3 — największy reaktor w Europie — wszedł do regularnej pracy w 2023 roku po kilkunastu latach opóźnień, a jego koszt urósł do około 11 miliardów euro, mniej więcej czterokrotności pierwotnego planu. Budowa pierwszych bloków po długiej przerwie bywa bolesna; przemilczanie tego podważałoby resztę argumentacji. Sęk w tym, że gotowy reaktor pracuje potem dekadami, a fińska kilowatogodzina należała już w 2020 roku do najczystszych w Europie — z pogodowymi OZE i atomem w jednym systemie. Polska, wybierając dziś model miksu, wybiera więc między jednorazowym bólem inwestycyjnym a trwałym uzależnieniem od importowanego paliwa kopalnego.

Co proponuje Razem

W Polsce staniemy przed wyborem między modelem OZE + sprowadzany zza granicy gaz ziemny (jak w Niemczech) lub OZE + atom (jak w Finlandii czy Francji). W 2020 średnioroczny poziom emisji w Niemczech przekraczał 310 gCO2/kWh podczas gdy we Francji wynosił zaledwie 60 gCO2/kWh — prawie dziesięciokrotna różnica, a w Finlandii 64 gCO2/kWh — pięciokrotnie mniej. Dla porównania, dla Polski poziom emisji wynosił 710 gCO2/kWh, więc jak widać, długa droga przed nami zanim osiągniemy poziom Francji i Finlandii.— Partia Razem — stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dla porządku: niemal dziesięciokrotna różnica z tytułu tego tekstu dotyczy relacji Polska–Francja i Polska–Finlandia (710 wobec 60–64 g), a Niemcy — mimo rozbudowanych OZE — mają wynik około pięciokrotnie gorszy od Francji.

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — Deklaracja programowa 2025 mówi o oparciu systemu na dużych elektrowniach jądrowych i OZE. To postulat wyraźnie ambitniejszy od rządowego Programu polskiej energetyki jądrowej, zakładającego dwie elektrownie o mocy 6–9 GW.
OZE rozwijane równolegle z atomem — wiatr na lądzie i morzu oraz fotowoltaika, budowane przy akceptacji lokalnych społeczności i z korzyścią dla lokalnych budżetów, m.in. przez wspólnoty energetyczne na poziomie gmin i powiatów.
Ograniczenie wzrostu zużycia gazu ziemnego w energetyce — metan jako rezerwa systemu utrwala zależność od importu i realnie nie obniża emisji.
Zerowy bilans emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku — bo, jak przypomina kanon, fizyka jest bezlitosna.

Adrian Zandberg, lider Razem, ujął tę różnicę ambicji krótko w wypowiedzi dla PAP w Toruniu w lutym 2025 roku: „My potrzebujemy w Polsce nie jednej symbolicznej elektrowni jądrowej, ale przynajmniej ośmiu bloków". Skąd bierze się ta liczba, ile mocy węglowej trzeba będzie wymienić do 2030 roku i jak postulat Razem ma się do harmonogramu rządu — rozkładamy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. Osobna sprawa to pokusa pójścia na skróty przez małe reaktory modułowe — kanon Razem traktuje je jako uzupełnienie drugiej fazy programu, nie jego fundament, o czym piszemy w tekście o SMR-ach bez złudzeń.

Model fiński ma przy tym dwie nogi i obie muszą być zdrowe. Wiech, komentując w 2026 roku polskie i niemieckie wybory energetyczne, zastrzegał, że „nie wolno wpadać w odwrotną skrajność, tj. rozwijać atomu kosztem źródeł odnawialnych" — i to akurat współgra z linią Razem, w której odblokowanie energetyki wiatrowej idzie w parze z budową bloków jądrowych. Jak uwolnić wiatr na lądzie i podwoić jego moce, opisujemy tutaj: wiatr na lądzie można podwoić. Stawką jest na końcu nie tylko klimat, ale i koszty produkcji — o tym, dlaczego tania energia to fundament konkurencyjności przemysłu, piszemy w siostrzanym serwisie o gospodarce.

Źródła i dalsza lektura

8 bloków jądrowych, 12 gigawatów — plan energetycznej samodzielności Polski

Wed, 24 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska energetyka dojeżdża na oparach. Jak wylicza Razem w stanowisku „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023), do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Wysłużonych bloków węglowych nie da się remontować w nieskończoność, a zapotrzebowanie na prąd będzie rosło, bo elektryfikuje się transport, ogrzewanie i przemysł. Odpowiedź Razem jest zapisana w deklaracji programowej z 2025 roku wprost: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, obok szerokiej rozbudowy odnawialnych źródeł energii. Adrian Zandberg streszczał to w kampanii prezydenckiej jedną frazą — 8 bloków atomowych, czyli energetyczna samodzielność.

Prawie 20 gigawatów do wymiany

Skala tej wymiany bywa niedoceniana. Przez dwie dekady kolejne rządy zapowiadały polski atom i kończyło się na prezentacjach; w tym czasie sąsiedzi budowali, a nasze bloki węglowe się starzały. Energetyka jądrowa jest przy tym technologią dojrzałą, nie eksperymentem — na świecie pracuje dziś kilkaset reaktorów, a kolejne powstają od Finlandii po Zjednoczone Emiraty.

Dane. Według stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023) do 2030 r. wymiany będzie wymagać prawie 20 GW mocy wytwórczych — ponad połowa mocy polskich elektrowni. Rządowy Program polskiej energetyki jądrowej przewiduje budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6–9 GWe, a po aktualizacji z 2025 r. pierwszy blok ma ruszyć dopiero w 2036 r.; koszt samej pierwszej elektrowni (do 3750 MWe) szacowano na ok. 150 mld zł. Dla porównania: na świecie działa 417 reaktorów energetycznych o łącznej mocy ok. 379,7 GW (IAEA PRIS). Poparcie dla budowy elektrowni jądrowych w Polsce wyniosło 86% w listopadzie 2022 r. i 91,9% na przełomie listopada i grudnia 2025 r. (badania na zlecenie resortów klimatu i energii).

O spóźnieniu mówią zresztą zgodnie i lewica, i branżowi eksperci. „Decyzja w sprawie elektrowni jądrowej jest mocno spóźniona. My już powinniśmy mieć w Polsce takie jednostki" — oceniał w 2022 roku Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki, dodając, że „najlepszy moment na budowę elektrowni jądrowej w Polsce był 50 lat temu". W innym miejscu przypominał rzecz, o której debata publiczna często zapomina: „Energia atomowa jest najbezpieczniejszą z form wytwarzania energii elektrycznej, jaką znamy".

Postulat Razem a rządowy program: więcej i szybciej

Uczciwie trzeba powiedzieć, że państwo polskie program jądrowy wreszcie ma. Różnica polega na skali i tempie. Razem już w stanowisku w sprawie PEP2040 (2023) oceniało rządowy program jako „niedostatecznie ambitny w budowie energetyki jądrowej" i wskazywało, że uruchomienie pierwszego reaktora w Polsce jest możliwe w roku 2035 — a do 2040 i 2050 musi powstać kilkanaście gigawatów mocy jądrowych.

	Rządowy PPEJ	Postulat Razem
Skala	2 elektrownie, łącznie 6–9 GWe	co najmniej 8 bloków, minimum 12 GW
Pierwszy blok	2036 (po aktualizacji z 2025 r.)	możliwy w 2035 r.
Rola atomu	pierwszy krok programu jądrowego	podstawa systemu, obok rozbudowanych OZE

Za dużymi blokami przemawia także ekonomia systemu. Źródła zależne od pogody generują koszty, których nie widać w cenie samego panelu czy turbiny: rezerwowanie mocy, rozbudowę sieci, bilansowanie. Według analiz OECD NEA przywoływanych przez World Nuclear Association koszty systemowe źródeł pogodozależnych sięgają 8–50 USD/MWh, wobec 1–3 USD/MWh dla energetyki jądrowej. Z tego właśnie powodu Razem łączy atom z OZE, zamiast wybierać między nimi — sterowalna podstawa jądrowa pozwala bezpiecznie rozbudowywać tanie źródła odnawialne, bez rezerwowania ich elektrowniami gazowymi na importowane paliwo. Jak wygląda ta różnica w praktyce dwóch sąsiadów Polski, opisujemy w tekście o fińskim modelu OZE plus atom.

Na spotkaniu z wyborcami w Gdyni w lutym 2025 roku Zandberg ustawiał ten plan w dłuższej perspektywie — obok mieszkań i przemysłów odpornościowych:

Po pierwsze, 8 bloków jądrowych, żeby utrzymać energetyczną samodzielność. Po drugie, prawdziwy program mieszkaniowy – budowa 300 tysięcy mieszkań społecznych. Po trzecie, inwestycje w przemysły, od których zależy nasza odporność – takie jak fabryki leków. Rynek nie załatwi tego za państwo. Chaotyczne działania kolejnych rządów, które najbardziej interesuje szarpanina z poprzednikami, kończą się tak, że przez 20 lat PO-PiSu nie zbudowaliśmy ani jednej elektrowni jądrowej. To musi się zmienić!— Adrian Zandberg, spotkanie z wyborcami w Gdyni, luty 2025, Adrian Zandberg, ogłoszenie Planu 15-letniego (za: Super Express, 9.02.2025)

Mandat społeczny dla takiego planu istnieje i rośnie. Gdy Razem podawało w filarze programowym „Klimat i środowisko" poparcie dla budowy elektrowni na poziomie 62,5%, wynik ten uchodził za wysoki. W listopadzie 2022 roku badanie na zlecenie resortu klimatu pokazało już 86%, a na przełomie listopada i grudnia 2025 roku — 91,9%. Mało który wielki projekt publiczny w Polsce może liczyć na taką zgodę ponad podziałami. Razem zastrzega przy tym w „Kierunkach", że wybór lokalizacji kolejnych elektrowni ma zależeć od wyniku konsultacji z mieszkankami i mieszkańcami okolic, w których miałyby powstać.

Co proponuje Razem

Oprzemy polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe oraz odnawialne źródła energii. Zbudujemy co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Zmodernizujemy sieć przesyłową i dystrybucyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — jądrowa podstawa systemu, obok szerokiej rozbudowy OZE.
Modernizacja sieci przesyłowej i dystrybucyjnej — bez niej ani atom, ani odnawialne źródła nie dostarczą prądu tam, gdzie jest potrzebny.
Program budowy kompetencji w dziedzinach strategicznych, z energetyką jądrową na czele — kadry, uczelnie, polski przemysł jako dostawca.
Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje i zniesienie zapisanego w Konstytucji uznaniowego limitu 60% długu publicznego, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa.
Lokalizacje uzgadniane z mieszkańcami — konsultacje ze społecznościami, w których elektrownie miałyby stanąć.

Dwa elementy tej układanki opisujemy osobno, bo każdy z nich to samodzielny problem inwestycyjny. Stan polskich sieci — w których większość elementów dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyła 25 lat — rozkładamy w tekście o sieciach jako najsłabszym ogniwie polskiej energetyki. Pytanie, skąd wziąć kapitał na dekadę wielkich budów i dlaczego dogmat 60% długu temu przeszkadza, omawiamy przy okazji państwowego funduszu inwestycji energetycznych. Taki program to zarazem impuls rozwojowy dla całej gospodarki: wielkie inwestycje publiczne tworzą dobrze płatne miejsca pracy i zamówienia dla krajowego przemysłu, a związek między inwestycjami, płacami i wzrostem opisujemy szerzej w siostrzanym serwisie o gospodarce.

Samodzielność energetyczna nie oznacza przy tym autarkii. Razem pisze w stanowiskach o rozbudowie połączeń transgranicznych i o tym, by Polska docelowo stała się stabilnym eksporterem energii. Chodzi o coś prostszego: żeby o cenie prądu w polskim gniazdku i o bezpieczeństwie dostaw nie decydował ani rynek gazu, ani humor sąsiadów. Prawie 20 GW do wymiany w ciągu kilku lat to problem, którego nie rozwiąże żaden pojedynczy przetarg. Rozwiąże go plan — i konsekwencja w jego realizacji.