Razem dla transformacji energetycznej

Magazyn energii w każdej gminie: rozproszenie to odporność

Thu, 02 Jul 2026 15:00:00 +0200

Wielka elektrownia ma jedną wadę, o której w spokojnych czasach łatwo zapomnieć: jest jednym celem. Rosja metodycznie to wykorzystała — w wyniku ostrzałów Ukraina straciła około dwóch trzecich mocy wytwórczych sprzed wojny, a Międzynarodowa Agencja Energetyczna pisała wprost, że w takich warunkach „decentralizacja przynosi wyraźne korzyści dla bezpieczeństwa". Zestawienie dwóch dokumentów Razem — stanowiska energetycznego i stanowiska ws. wojskowości (2023) — prowadzi do naturalnego wniosku: obok atomu w podstawie systemu potrzebujemy energetyki rozproszonej — tysięcy lokalnych źródeł i magazynów, od piwnicy domu jednorodzinnego po baterię przy gminnej stacji transformatorowej. Takiego systemu nie da się wyłączyć jednym uderzeniem, a w stanowisku ws. wojskowości (2023) partia zauważa, że wojna w Ukrainie „dobitnie pokazuje" skalę zagrożenia ludności cywilnej oraz infrastruktury krytycznej ostrzałami. Odporność energetyki jest częścią obronności kraju — tak samo jak schrony i obrona cywilna.

Rozproszenie już się w Polsce zaczęło

Ten proces nie wymaga wymyślania od zera. Polacy budują rozproszoną energetykę na własną rękę — na razie głównie z pobudek portfelowych, nie strategicznych.

Dane. Na koniec 2025 r. działało w Polsce ponad 114 tysięcy magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh — w ogromnej większości małych, przydomowych. W programie Mój Prąd złożono ponad 41 tysięcy wniosków o dofinansowanie magazynów energii, co zmusiło NFOŚiGW do podniesienia budżetu programu do 1,85 mld zł. Po drugiej stronie frontu: Ukraina straciła ok. 2/3 przedwojennych mocy wytwórczych (IEA, 2024) — głównie dużych, scentralizowanych obiektów, które łatwo namierzyć i trafić.

Sto czternaście tysięcy baterii rozsianych po kraju to na razie kropla w bilansie mocy, ale strategicznie bezcenna struktura: nie ma jednego punktu, którego zniszczenie by ją unieruchomiło. Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24 w latach 2023–2026, widzi w tym także dźwignię transformacji: „Magazyny energii mogą znacząco wesprzeć np. transformację indywidualną, prowadzoną na poziomie gospodarstw domowych" — mówił w 2025 r. To jest ta sama fala, którą opisujemy przy okazji boomu prosumenckiego — fotowoltaika z prosumentem wirtualnym i wspólnotami energetycznymi — tyle że uzupełniona o element, którego samym panelom brakowało: zdolność oddania energii wtedy, kiedy jest potrzebna.

Jak działa odporność: mikrosieci, praca wyspowa, baterie bez litu

To, co poniżej, jest wiedzą inżynierską ze źródeł zewnętrznych, nie programem partii — kanon Razem świadomie nie przesądza technologii, mówi o wspieraniu badań i wdrożeń.

Fundamentem odpornego systemu są mikrosieci: lokalne układy źródeł, magazynów i odbiorów, które na co dzień współpracują z siecią krajową, a w razie awarii potrafią się od niej odłączyć i przejść w tzw. pracę wyspową — szpital, wodociągi czy szkoła dostają prąd z gminnej baterii i lokalnej fotowoltaiki, choć wokół panuje blackout. Badania nad magazynami bateryjnymi w sieciach dystrybucyjnych pokazują, że ten sam magazyn świadczy całą wiązkę usług: stabilizuje napięcie i częstotliwość, zastępuje kosztowną rozbudowę linii, służy jako zasilanie awaryjne, a po rozległej awarii pomaga odbudować system, bo daje operatorowi punkt startowy niewymagający zewnętrznego prądu. Bateria przy stacji transformatorowej pracuje więc na swoje utrzymanie w czasie pokoju i staje się polisą na czas kryzysu.

Zmienia się też chemia samych ogniw — w kierunku, który sprzyja masowości. Obok dominujących baterii litowych dojrzewają magazyny sodowo-jonowe, zbudowane wokół pierwiastka dostępnego praktycznie wszędzie, bez litu i kobaltu, których wydobycie koncentruje się w kilku krajach — przeglądy w literaturze naukowej od lat wskazują je jako naturalną technologię dla magazynów stacjonarnych, gdzie waga ma mniejsze znaczenie niż koszt i bezpieczeństwo. To już nie laboratorium: chiński CATL zapowiedział start masowej produkcji ogniw sodowo-jonowych Naxtra o gęstości 175 Wh/kg na grudzień 2025 r. Dla kraju, który chce stawiać magazyny w tysiącach gmin, tania i niepalna chemia bez wąskich gardeł surowcowych jest dokładnie tym, na co warto czekać z otwartą infrastrukturą — i z własnym przemysłem gotowym ją wdrażać.

Rozproszenie nie unieważnia przy tym dużej energetyki. System nadal potrzebuje stabilnej podstawy i wielkoskalowego bilansowania doby — o ESP Młoty i wielkich magazynach bateryjnych piszemy osobno. Potrzebuje też zdrowych sieci, bo mikrosieć na nic się nie zda, jeśli na co dzień nie ma jak oddać nadwyżek: stare sieci dystrybucyjne są dziś najsłabszym ogniwem polskiej energetyki. Rozproszone magazyny i modernizacja sieci to dwie strony tej samej inwestycji.

Co proponuje Razem

Będziemy wspierać rozwój bezemisyjnej energetyki rozproszonej, zwłaszcza w formie własności spółdzielczej lub samorządowej.— Stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), sekcja „Bezpieczeństwo energetyczne”, Partia Razem

W tym samym stanowisku partia zapowiada: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz stworzenie warunków dla polskiego przemysłu i rodzimych ośrodków akademickich do opracowywania i wdrażania rozwiązań z zakresu inteligentnych sieci energetycznych (smart grids) i magazynowania energii.

Bezemisyjna energetyka rozproszona — wspierana szczególnie tam, gdzie właścicielem jest spółdzielnia lub samorząd, a nie wyłącznie wielki koncern.
Inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii — od nauki po przemysł.
Smart grids budowane przez polski przemysł i rodzime ośrodki akademickie — inteligentna sieć, która potrafi zarządzać tysiącami małych źródeł i magazynów.
Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie rozwiązań prawnych, dzięki którym lokalne społeczności mogą wspólnie wytwarzać i magazynować energię.
Odporność infrastruktury krytycznej jako element obronności — synteza redakcyjna na podstawie stanowiska ws. wojskowości (2023): skoro wojna w Ukrainie pokazała skalę zagrożenia infrastruktury krytycznej ostrzałami, państwo musi budować system, który pojedyncze uderzenie co najwyżej zadraśnie.

Jest w tym również wątek pracy. Tysiące gminnych magazynów, mikrosieci i instalacji prosumenckich ktoś musi projektować, montować, serwisować i nadzorować — to zajęcia z natury lokalne, niepodatne na delokalizację, a więc materiał na stabilne etaty w powiatach, nie na kolejne zlecenia bez składek. O tym, dlaczego stabilna umowa to podstawa, piszemy w siostrzanym serwisie: koniec z plagą śmieciówek. Całość programu energetycznego i gospodarczego Razem: partiarazem.pl/program.

Źródła i dalsza lektura

Za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle

Thu, 02 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy polskich elektrowni. Tak brzmi diagnoza ze stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" i łatwo ją czytać czysto technicznie: tyle bloków, tyle megawatów, taki harmonogram. Za każdym z tych bloków stoją jednak załogi kopalń i elektrowni oraz miasta, które żyją z ich wypłat. Polska raz już przeszła transformację robioną bez planu — Wałbrzych spłacał ją przez ćwierć wieku. Dlatego Razem proponuje, żeby tym razem wielka przebudowa energetyki była od pierwszego dnia spięta z gwarancją zatrudnienia, według zasady zapisanej w deklaracji programowej: za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle.

Ile osób żyje dziś z węgla

Skala wyzwania jest policzalna i dobrze opisana — zarówno przez agendy państwa, jak i przez niezależne ośrodki badawcze.

Dane. Według Agencji Rozwoju Przemysłu w połowie 2024 roku górnictwo węgla kamiennego zatrudniało około 75 tys. osób, a w ciągu kolejnego roku zatrudnienie zmalało o około 3 tys. Instytut Badań Strukturalnych szacował, że w 2019 roku sektor zatrudniał 83 tys. osób, z czego 89% na Śląsku. Podpisana w 2021 roku umowa społeczna zakłada wydobycie węgla kamiennego aż do 2049 roku. Jak kończy się wygaszanie przemysłu bez planu, pokazał Wałbrzych: po likwidacji kopalń w latach 90. pracę straciło około 14 tys. górników, a bezrobocie w mieście sięgnęło 38–40% (analiza naukowa skutków).

Wałbrzych jest w tej opowieści punktem odniesienia, bo tam wszystko poszło dokładnie odwrotnie, niż powinno. Kopalnie zamknięto szybko, osłony wygasły po kilku latach, nowych zakładów w ich miejsce nie postawił nikt. Miasto zapadło się gospodarczo na dekady, a częścią lokalnego krajobrazu stały się biedaszyby — ludzie, którym zabrano etaty pod ziemią, kopali węgiel na własną rękę, bez żadnych zabezpieczeń. O tej lekcji mówił Adrian Zandberg podczas sejmowej konferencji ze związkowcami z kopalni Bogdanka w lutym 2025 roku:

Sprawiedliwa transformacja to transformacja, w której na każde miejsce pracy, które w przemyśle znika, musi pojawić się nowe miejsce pracy w przemyśle. Zmiany muszą brać pod uwagę lokalne społeczności. To jest niezmiernie ważne w przypadku Bogdanki, ponieważ tam mamy dziś do czynienia z gospodarczą monokulturą. Nierozsądnie przeprowadzona transformacja może skończyć się tak, jak skończyła się w przypadku Wałbrzycha — społeczną tragedią.— Adrian Zandberg, konferencja ze związkowcami z LW Bogdanka, Sejm, 18 lutego 2025 (za: Lublin112, 19.02.2025)

Monokultura gospodarcza oznacza, że kopalnia utrzymuje w regionie także handel, usługi i budżety gmin. Zamknięcie jej bez alternatywy wywraca całą lokalną gospodarkę, a rachunek za to — zasiłki, wyludnienie, ochrona zdrowia, policja — i tak trafia do budżetu państwa, tylko rozłożony na dziesięciolecia.

Mechanizm: praca, która obniża koszt transformacji

Gwarancja zatrudnienia bywa zbywana jako drogi socjal. W stanowisku Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego z 2022 roku opisano ją odwrotnie — jako narzędzie, które czyni przebudowę energetyki tańszą. Warto przytoczyć ten fragment dosłownie, bo mechanizm ma kilka ogniw i szkoda go spłaszczać:

Prace organizowane w ramach gwarancji zatrudnienia obniżą koszt transformacji energetycznej. Energooszczędne budownictwo, przydomowa fotowoltaika i inne rozwiązania stosowane w gospodarstwach domowych zmniejszą popyt na energię, a w konsekwencji jej cenę. Dodatkowo, oferując pracę lokalnie, ograniczymy znaczenie cen paliw w codziennych wydatkach gospodarstw domowych.

— Stanowisko Rady Krajowej Razem w sprawie kryzysu inflacyjnego, luty 2022

Rozłóżmy to na części. Transformacja i tak wymaga ogromnej ilości pracy: ociepleń budynków, wymiany źródeł ciepła, montażu instalacji fotowoltaicznych, robót przy sieciach. Jeżeli te zadania wykonują ludzie zatrudnieni w ramach gwarancji — w tym pracownicy wygaszanych zakładów — państwo płaci raz, za pożyteczną pracę, zamiast płacić dwa razy: osobno za zasiłki i skutki bezrobocia, osobno za wykonawców tych samych robót. Drugie ogniwo działa po stronie popytu: ocieplony dom i przydomowa instalacja zmniejszają zużycie energii z sieci, a gdy spada popyt, spada presja na cenę. Trzecie jest najprostsze: praca oferowana lokalnie ogranicza wydatki na dojazdy i paliwo. Gwarancja zatrudnienia nie obniża więc rachunku za prąd bezpośrednio — obniża koszt transformacji, a dopiero transformacja i mniejszy popyt ciągną cenę w dół. To samo stanowisko precyzuje, że sektor publiczny zapewniałby w ramach gwarancji „stanowiska zgodne z przepisami kodeksu pracy" — chodzi o pełnoprawne etaty, a nie o roboty publiczne na umowach śmieciowych, z którymi Razem chce skończyć w całej gospodarce.

Koncepcja ma przy tym porządne zaplecze teoretyczne. Ekonomistka Pavlina Tcherneva z Levy Economics Institute opisuje gwarancję zatrudnienia jako automatyczny stabilizator: program rozrasta się w kryzysie, kurczy w koniunkturze, a katalog zadań definiują lokalne społeczności — u nas naturalnym katalogiem są właśnie prace transformacyjne.

Co proponuje Razem

Uruchomimy programy dla grup zawodowych i regionów, które dziś zależne są od konwencjonalnych źródeł energii. Pracownikom wygaszanych przedsiębiorstw zagwarantujemy dobrze opłacaną pracę w tym samym regionie, w myśl zasady „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle”.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Regionalne programy gwarancji zatrudnienia — samorządy będą mogły tworzyć użyteczne społecznie miejsca pracy, finansowane z budżetu centralnego (Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Państwo po stronie pracujących").
Program transformacji dla każdego regionu rozpisany na nie mniej niż 20 lat, tworzony w porozumieniu z lokalnymi partnerami społecznymi i gospodarczymi („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).
Na każde zlikwidowane miejsce pracy powstanie nowe — „znaczna część z nich będzie w nowym państwowym przemyśle", a specyfika każdego zakładu będzie konsultowana z lokalną społecznością („Kierunki", 2023).
Kursy przekwalifikowujące i wsparcie materialne na czas zmiany miejsca zatrudnienia („Kierunki", 2023).

Skąd konkretnie wezmą się nowe miejsca pracy? Z inwestycji, które i tak trzeba przeprowadzić. Budowa i obsługa nowych mocy to dziesiątki tysięcy etatów w regionach: piszemy osobno o tym, że moce wiatru na lądzie można nawet podwoić, oraz o tym, skąd wziąć kapitał na całą przebudowę — jeden państwowy fundusz koordynujący inwestycje energetyczne. Deklaracja mówi przy tym o pracy „dobrze opłacanej" — warunki płacowe w nowych zakładach wiążą się wprost z postulatami godnej płacy minimalnej i jawności wynagrodzeń, które Razem stawia dla całego rynku pracy.

Na końcu tego łańcucha jest odbiorca energii. Transformacja przeprowadzona planowo — z gwarancją zatrudnienia obniżającą jej koszt i z mniejszym popytem dzięki termomodernizacji — służy temu, żeby prąd i ciepło były tanie dla wszystkich; zasadę, że ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura, opisujemy osobno. Sprawiedliwość tej operacji rozstrzygnie się jednak w Bogdance, na Śląsku i w Bełchatowie. Jeśli ludzie, którzy przez dekady dawali Polsce prąd, dostaną w zamian dobrze płatną pracę w swoim regionie, transformacja będzie miała społeczne poparcie. Jeśli dostaną los Wałbrzycha — poparcia nie będzie i słusznie.

Źródła i dalsza lektura

Kto zapłaci za atom i sieci? Państwowy fundusz i koniec dogmatu 60 procent

Wed, 01 Jul 2026 15:00:00 +0200

Do 2030 roku trzeba będzie wymienić w Polsce urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni, jak wylicza stanowisko Razem o kierunkach rozwoju energetyki. Odpowiedzią partii jest oparcie systemu o duże elektrownie jądrowe i odnawialne źródła: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, do tego modernizacja sieci przesyłowej i dystrybucyjnej. Każda rozmowa o takim programie prędzej czy później trafia na pytanie o pieniądze. I słusznie, bo od odpowiedzi na nie zależy więcej niż od sporów o technologie. Razem odpowiada trzema ruchami naraz: jednym państwowym funduszem, który koordynuje kluczowe inwestycje zamiast rozpraszać je po dziesiątkach programów, zniesieniem konstytucyjnego limitu 60% długu publicznego oraz skierowaniem miliardów z handlu emisjami tam, gdzie powinny trafiać od początku — w transformację energetyczną.

Miliardy z ETS, które rozpływają się w budżecie

Polska co roku sprzedaje na aukcjach uprawnienia do emisji CO₂ i całość wpływów zapisuje po stronie dochodów budżetu. W „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku Razem ujęło problem jednym zdaniem: „Te ponad 20 miliardów złotych rocznie jest jednak w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty związane z transformacją energetyczną". Od tamtej pory kwoty falują razem z ceną uprawnień, ale rząd wielkości się zgadza.

Dane. W rekordowym 2023 roku aukcje uprawnień przyniosły Polsce 5,42 mld euro, a w 2024 roku 3,84 mld euro — w 2023 roku było to w przeliczeniu około 25 mld zł (dane poglądowe, po średnim kursie euro). Najwyższa Izba Kontroli policzyła z kolei, że w latach 2013–2023 sprzedaż uprawnień zasiliła budżet łącznie kwotą około 94 mld zł, z czego wprost na redukcję emisji gazów cieplarnianych trafiło około 1,3%.

Ten wynik kontroli NIK jest najkrótszym możliwym komentarzem do słowa „rozmywanie". Opłata pomyślana jako cena za emisje, która miała finansować odchodzenie od paliw kopalnych, łata w praktyce bieżące wydatki — a energetyka, na której te opłaty ciążą, dalej czeka na kapitał. Postulat z „Kierunków" brzmi więc prosto: całość opłat w ramach europejskiego systemu handlu emisjami ma iść na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki. Te pieniądze już dziś wpływają do budżetu — są w nim jednak rozmywane, zamiast pracować na transformację.

Limit 60 procent i fundusz, który spina całość

Druga bariera siedzi w ustawie zasadniczej. Artykuł 216 ust. 5 Konstytucji RP stanowi: „Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto". Przepis działa jak hamulec zaciągnięty na stałe — jednakowo wobec pożyczek na bieżącą konsumpcję i wobec finansowania elektrowni, które będą oddawać prąd przez sześćdziesiąt lat. Deklaracja programowa Razem nazywa ten limit uznaniowym i wskazuje wprost, że ogranicza on możliwości rozwojowe państwa.

Ekonomia stoi tu po stronie inwestora publicznego. Badanie na danych z gospodarek rozwiniętych, opublikowane w „Journal of Macroeconomics", pokazuje, że zwiększenie inwestycji publicznych o 1 punkt procentowy PKB podnosi poziom produktu o około 0,4% w tym samym roku i o około 1,5% po czterech latach — a zamiast wypierać inwestycje prywatne, przyciąga je. Dobrze wydany publiczny kapitał powiększa mianownik, od którego liczy się relację długu do PKB. Sztywny konstytucyjny próg tej arytmetyki nie widzi.

Trzeci element układanki to koordynacja. Publiczne pieniądze na energetykę płyną dziś kilkoma osobnymi strumieniami — unijnym, budżetowym, przez spółki energetyczne — z których każdy ma własne priorytety, harmonogramy i sprawozdawczość. Skalę zadania widać po samym rządowym programie jądrowym: Program polskiej energetyki jądrowej zakłada budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6–9 GW, z pierwszym blokiem — według zaktualizowanego harmonogramu — w 2036 roku, a koszt samej pierwszej elektrowni (do 3750 MWe) szacowano na ok. 150 mld zł. Postulat Razem jest ambitniejszy — co najmniej 8 bloków i minimum 12 GW, szybciej niż zakłada rząd — więc wymaga odpowiednio mocniejszego kręgosłupa instytucjonalnego. Unijne wsparcie pomoże, ale nie wystarczy: z Funduszu Sprawiedliwej Transformacji Polska jest największym beneficjentem z pulą około 3,85 mld euro — to ułamek potrzeb dekady. Stąd pomysł na jeden państwowy fundusz, który spina inwestycje w nowy przemysł, infrastrukturę i technologie w ramach długoterminowego planu rozwoju, zamiast zostawiać je losowi kolejnych ustaw budżetowych.

Co proponuje Razem

Zniesiemy zapisany w Konstytucji uznaniowy limit 60% długu publicznego w relacji do PKB, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa. (…) Stworzymy długoterminowy i ambitny plan rozwoju gospodarczego Polski oparty o jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje w tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury i rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych technologii w Polsce.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje — tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury oraz rozwój i wdrażanie innowacyjnych technologii — jako kręgosłup długoterminowego planu rozwoju gospodarczego.
Zniesienie konstytucyjnego limitu 60% długu publicznego w relacji do PKB — uznaniowej bariery, która ogranicza możliwości rozwojowe państwa.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — koniec rozmywania ponad 20 mld zł rocznie w budżecie („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).

Co konkretnie ma za te pieniądze powstać, rozpisujemy w tekście o planie co najmniej 8 bloków jądrowych i 12 GW. Pierwsze złotówki powinny przy tym popłynąć tam, gdzie dziś zatyka się wszystko inne — w sieci przesyłowe i dystrybucyjne. Wielki program inwestycyjny to wreszcie ludzie, którzy go wykonają i regiony, które przy okazji zmienią gospodarczą skórę — tę stronę rachunku opisujemy w artykule o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Fundusz, dług i ETS to strona wydatkowa państwowych finansów. Stronę dochodową Razem porządkuje w tym samym duchu — jednolitą daniną, która upraszcza system podatkowy i domyka furtki dla najlepiej zarabiających. A jak progresywne daniny przekładają się na finansowanie usług publicznych, pokazujemy na przykładzie ochrony zdrowia w tekście o progresji podatkowej.

Źródła i dalsza lektura

Ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura

Wed, 01 Jul 2026 09:00:00 +0200

W stanowisku o kierunkach rozwoju polskiej energetyki z 2023 roku Razem zapisało zdanie, które porządkuje całą debatę o rachunkach: „Wszyscy ludzie mają prawo do przystępnej cenowo energii". Za tą deklaracją stoi ponura arytmetyka — według tego samego stanowiska ponad 4,5 miliona osób w Polsce cierpi z powodu ubóstwa energetycznego. W praktyce oznacza to dogrzewanie jednego pokoju, pranie nastawiane po dwudziestej trzeciej i zimowe wybory między ciepłem a lekami. Skoro prąd i ciepło warunkują godne życie w tym samym stopniu co woda z kranu, ich cena jest kwestią polityczną, za którą państwo odpowiada przed obywatelami. Razem sprowadza tę odpowiedzialność do mierzalnej reguły: ceny prądu i ciepła dla gospodarstw domowych (dla zużycia nieprzekraczającego przeciętnego) nie powinny rosnąć szybciej niż najniższa emerytura.

Trzeci najdroższy prąd w Unii

Dane. Po wygaśnięciu mrożenia cen prezes URE zatwierdził na 2026 rok taryfę sprzedaży energii dla gospodarstw domowych na poziomie 495,16 zł/MWh. Licząc według parytetu siły nabywczej, w drugiej połowie 2025 roku polskie gospodarstwa domowe płaciły za prąd trzecią najwyższą cenę w Unii Europejskiej. Instytut Badań Strukturalnych oszacował, że ubóstwo energetyczne mierzone wydatkami i dochodami dotykało 12,2 proc. mieszkańców Polski, czyli około 4,6 mln osób (dane za 2016 rok) — z tą skalą spójna jest liczba „ponad 4,5 miliona" z stanowiska Razem.

Uczciwość wymaga jednego zastrzeżenia metodologicznego. Miara IBS zestawia realne wydatki na energię z dochodami i kosztami mieszkania; unijne badania ankietowe, w których respondenci sami deklarują, czy stać ich na ogrzanie domu, dają Polsce wynik wyraźnie łagodniejszy. Obie miary opisują co innego — pierwsza łapie także tych, którzy płacą rachunki kosztem jedzenia czy leków i w ankiecie nie przyznają się do problemu. Od przyjętej miary zależy skala zjawiska, a nie jego istnienie.

Wysokie ceny energii działają przy tym jak podatek regresywny: im niższy dochód, tym większa jego część znika w rachunkach, bo lodówka i grzejnik nie wiedzą, ile kto zarabia. Ten sam mechanizm — najmocniejsze obciążenie tych, którzy mają najmniej — opisujemy na przykładzie całego systemu danin w siostrzanym serwisie: regresywność polskiego systemu podatkowego. Osobny węzeł problemu stanowią najemcy, którzy płacą rachunki w mieszkaniach o standardzie energetycznym zależnym wyłącznie od właściciela — dlatego walka o tanie rachunki krzyżuje się z walką o uczciwą umowę najmu.

Zasada z 2021 roku: prosty miernik zamiast uznaniowości

Rada Krajowa Razem sformułowała tę regułę już w 2021 roku, przed wielkim szokiem cenowym. Mechanizm składa się z trzech elementów. Po pierwsze, ceny energii elektrycznej i cieplnej dla gospodarstw domowych rosną co najwyżej w tempie emerytury minimalnej — wskaźnika, który państwo i tak co roku ustala, więc reguła jest przejrzysta i sprawdzalna. Po drugie, osłona obejmuje zużycie nieprzekraczające przeciętnego, określonego na podstawie poprzednich lat: chroni normalnie funkcjonujący dom, a kto zużywa dwa razy tyle, za nadwyżkę płaci pełną cenę. Publiczne pieniądze nie dopłacają więc do podgrzewanych podjazdów. Po trzecie, kosztami programu obciążone zostają spółki sektora paliw kopalnych — te same, które przez dekady zarabiały na modelu energetyki odpowiadającym dziś za wysokie ceny i emisje.

Skąd konkretnie wziąć pieniądze, partia dopowiada w kolejnych dokumentach. Deklaracja programowa z 2025 roku zapowiada podatek od nadzwyczajnych zysków (windfall tax), a stanowisko o kierunkach rozwoju energetyki kieruje wpływy z podatku od zysków nadzwyczajnych przedsiębiorstw energetycznych na sfinansowanie puli bezpłatnej energii elektrycznej, dzielonej między gospodarstwa domowe według ich wielkości i rodzaju ogrzewania. Unia Europejska przetestowała zresztą oba narzędzia w kryzysie 2022 roku: rozporządzenie Rady (UE) 2022/1854 wprowadziło pułap 180 euro/MWh na przychody wytwórców energii oraz obowiązkową składkę solidarnościową od nadzwyczajnych zysków sektora paliw kopalnych. Razem proponuje wpisać tę logikę do polskiego systemu na stałe, zamiast sięgać po nią panicznie w szczycie kryzysu.

Rządowa praktyka wygląda tymczasem inaczej: osłony wygasają, a programy, które miały trwale obniżać rachunki, są cięte. Gdy na początku 2025 roku rząd zawiesił, a następnie okroił program „Czyste Powietrze" — zmniejszając wsparcie dla termomodernizacji i obniżając prefinansowanie z 50 do 20 procent — kandydatka Razem do Senatu Ewa Sładek mówiła na konferencji przed Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej:

Transformacja energetyczna nie może być kolejnym programem dla bogatych. To musi być proces, który realnie obniży rachunki zwykłym ludziom.— Ewa Sładek, konferencja Razem ws. programu „Czyste Powietrze”, 25 lutego 2025, Ewa Sładek, konferencja ws. programu Czyste Powietrze (za: LoveKraków, 28.02.2025)

Kontekst tej wypowiedzi jest istotny: Sładek wyliczała na tej samej konferencji, że po zmianach najubożsi musieliby najpierw wyłożyć z własnej kieszeni nawet 80–100 tysięcy złotych i miesiącami czekać na zwrot. Trudno o lepszą ilustrację polityki energetycznej robionej ponad głowami ludzi, których rachunki miały spaść.

Co proponuje Razem

Dlatego potrzebny będzie program osłonowy, który utrzyma ceny energii elektrycznej i cieplnej dla gospodarstw domowych. Ceny te nie powinny rosnąć szybciej niż wysokość emerytury minimalnej. Programem osłonowym powinno zostać objęte zużycie energii elektrycznej i energii cieplnej nie przekraczające zużycia przeciętnego określonego na podstawie zużycia z poprzednich lat.— Partia Razem — Stanowisko ws. podwyżek cen energii (Rada Krajowa, 2021), partiarazem.pl

Rachunki rosną najwyżej w tempie emerytury minimalnej — prosta, sprawdzalna reguła dla cen prądu i ciepła gospodarstw domowych, obejmująca zużycie do poziomu przeciętnego.
Koszty osłon ponoszą spółki paliw kopalnych, a nie budżety domowe — jako podmioty przyczyniające się do degradacji klimatu.
Windfall tax, czyli podatek od zysków nadzwyczajnych przedsiębiorstw energetycznych, finansuje pulę bezpłatnej energii elektrycznej dzieloną między gospodarstwa według wielkości i rodzaju ogrzewania („Kierunki rozwoju polskiej energetyki", 2023).
Osłony idą w parze z redukcją zużycia: termomodernizacja z pełnym pokryciem kosztów dla najmniej zamożnych, energooszczędność, tani transport zbiorowy.

Samo stanowisko z 2021 roku uprzedza przy tym oczywisty zarzut: programy osłonowe określa jako propozycję doraźną. Trwale tanie rachunki wymagają przebudowy systemu — czystych i tanich źródeł, sprawnych sieci, mniejszego zapotrzebowania. Dlatego równolegle piszemy o modernizacji sieci, które są dziś najsłabszym ogniwem polskiej energetyki, o energetyce obywatelskiej — prosumencie wirtualnym i wspólnotach energetycznych, które pozwalają zwykłym ludziom korzystać z taniej energii bez własnego dachu — oraz o gwarancji zatrudnienia w sprawiedliwej transformacji, dzięki której ta przebudowa nie odbędzie się kosztem ludzi pracy. Wszystkie te wątki spina jedno zobowiązanie: państwo, które gwarantuje każdemu przystępną cenowo energię.

Źródła i dalsza lektura

Sieci: najsłabsze ogniwo polskiej energetyki

Tue, 30 Jun 2026 09:00:00 +0200

Spór o polską energetykę toczy się niemal wyłącznie wokół źródeł: atom czy wiatr, węgiel do kiedy, gaz po co. Między elektrownią a gniazdkiem rozciąga się jednak kilkaset tysięcy kilometrów przewodów, o których debata publiczna prawie milczy — a to właśnie tam transformacja może utknąć najszybciej. Według stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" większość elementów sieci dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyła 25 lat, a do 2030 r. będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę mocy naszych elektrowni. Każde nowe źródło, jądrowe czy odnawialne, będzie musiało się wpiąć w system, który już dziś masowo odmawia przyłączeń. Bez modernizacji sieci nie ma ani atomu, ani OZE.

Ile lat mają polskie kable

Krajowy system elektroenergetyczny ma dwa piętra. Górne to sieć przesyłowa — linie najwyższych napięć (400 i 220 kV) zarządzane przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne, które przerzucają energię między regionami. Dolne to sieci dystrybucyjne — linie 110 kV, średniego i niskiego napięcia w rękach operatorów dystrybucyjnych, które doprowadzają prąd do zakładów, gmin i domów. Uczciwość wymaga rozróżnienia: samo przesyłowe piętro pracuje relatywnie sprawnie, ze stratami na poziomie 1,59% energii wprowadzonej do sieci (2023). Prawdziwy problem starości siedzi piętro niżej, w dystrybucji — i to o niej mówi kanon Razem, gdy pisze o infrastrukturze pamiętającej inną epokę.

Dane. Według inwentaryzacji Polskiego Towarzystwa Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej (dane z 2017 r.) 42% linii 110 kV, 37% linii średniego napięcia i 31% linii niskiego napięcia miało ponad 40 lat. Straty energii w sieciach dystrybucyjnych wyniosły 3,56% w 2024 r., ponad dwukrotnie więcej niż w sieci przesyłowej PSE (1,59% w 2023 r.). W latach 2023–2024 operatorzy wydali łącznie 15 277 odmów przyłączenia do sieci dla źródeł o mocy przekraczającej 157 GW — w samym 2023 r. było to 7448 odmów na 83,6 GW. Plan rozwoju PSE na lata 2025–2034 przewiduje ponad 64 mld zł inwestycji i 4700 km nowych tras linii 400 kV, a podpisana Karta Efektywnej Transformacji Sieci Dystrybucyjnych — 129,5 mld zł nakładów operatorów dystrybucyjnych w latach 2023–2030.

Piętro systemu	Kto zarządza	Straty energii	Zaplanowane nakłady
Przesył (400 i 220 kV)	PSE	1,59% (2023)	>64 mld zł do 2034
Dystrybucja (110 kV, SN, nN)	operatorzy dystrybucyjni	3,56% (2024)	129,5 mld zł do 2030

Zsumowane straty na przesyle i dystrybucji są w Polsce — jak wskazuje Razem w „Kierunkach" — o ponad 20% wyższe niż średnia unijna, a szczególnie marnotrawne są zbyt długie ciągi niskiego napięcia na obszarach wiejskich. Każda zmarnowana megawatogodzina to koszt, który ostatecznie ląduje w rachunkach odbiorców.

System, który mówi „nie"

Skąd lawina odmów przyłączeń, skoro inwestorzy ustawiają się w kolejce z gotowymi projektami? Polska sieć została zaprojektowana dekady temu pod zupełnie inną energetykę: kilkadziesiąt wielkich elektrowni węglowych, głównie na południu kraju, pchających prąd w jedną stronę — od bloku do odbiorcy. Odnawialne źródła powstają tam, gdzie wieje i świeci, czyli często na północy i na terenach wiejskich, na końcach najsłabszych odgałęzień. Sieć musi nauczyć się pracy w obie strony, z tysiącami rozproszonych wytwórców zamiast kilkudziesięciu punktów wtłaczania mocy. Tam, gdzie transformatory i linie tej pracy nie wytrzymują, operator odmawia — i potencjał czystej energii zostaje na papierze.

Ten sam problem widać od strony rynku. Jakub Wiech, redaktor naczelny portalu Energetyka24 w latach 2023–2026, diagnozował ten paradoks krótko: „Ceny energii rosną. Polskie Sieci Elektroenergetyczne ustanawiają okresy zagrożenia na polskim rynku energii, a przecież OZE rośnie z roku na rok." Sama rosnąca moc zainstalowana nie wystarczy, jeśli system nie potrafi jej przyjąć, przesłać i zbilansować.

Plany naprawcze na papierze istnieją i są liczone w setkach miliardów: wspomniane 64 mld zł u operatora przesyłowego i blisko 130 mld zł u dystrybutorów. Pytanie brzmi, czy zostaną zrealizowane w tempie, którego wymaga wymiana prawie 20 GW mocy wytwórczych do 2030 r., i czy ktokolwiek spina je w jedną strategię z budową nowych źródeł. Dotychczasowe doświadczenie uczy ostrożności — obecny stan sieci to, jak ujmuje stanowisko Razem, efekt „wieloletnich zaniedbań kolejnych rządów".

Co proponuje Razem

Większość z elementów sieci dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyło 25 lat, stąd w celu zapewnienia coraz wyższych wskaźników niezawodności pracy sieci oraz bezpieczeństwa dostaw wymagana jest jej modernizacja i rozbudowa. Opóźnienie w przystosowaniu sieci energetycznych do obsługi odnawialnych źródeł energii skutkuje dziś stratą nawet połowy wytwarzanej przez nie mocy.— Stanowisko Partii Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Modernizacja obu pięter systemu — w Deklaracji programowej 2025 zapowiedź „Zmodernizujemy sieć przesyłową i dystrybucyjną" stoi w tym samym punkcie co budowa bloków jądrowych i rozwój OZE: sieć jest częścią planu, a nie dodatkiem do niego.
Inteligentna sieć przy okazji wymiany — modernizacja, zwłaszcza dystrybucji, ma być zarazem wdrożeniem technologii smart grid, żeby sieć umiała zarządzać rozproszonymi źródłami zamiast je odrzucać.
Polskie kompetencje przemysłowe — warunki dla rodzimego przemysłu i ośrodków akademickich do opracowywania i wdrażania rozwiązań z zakresu inteligentnych sieci i magazynowania energii.
Integracja z Ukrainą — przebudowa połączenia Zamość–Dobrotwór na połączenie w sieci oczkowej i modernizacja linii Widełki–Chmielnicka, dla wzmocnienia obu krajów w ramach wspólnego obszaru synchronicznego.

Sieć jest warunkiem brzegowym dla wszystkiego, co planujemy po stronie wytwarzania. Program budowy co najmniej ośmiu bloków jądrowych o mocy minimum 12 GW wymaga linii zdolnych wyprowadzić tę moc z nowych lokalizacji — piszemy o nim tutaj: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. Rozbudowa OZE z kolei potrzebuje nie tylko przewodów, ale i buforów, które wygładzą dobowe wahania produkcji — od elektrowni szczytowo-pompowych po baterie: czym system dopina dobę.

Jest wreszcie wymiar najbliższy codzienności: opłaty dystrybucyjne i koszt strat sieciowych to spora część każdego rachunku za prąd, więc marnotrawstwo energii w wysłużonych liniach płacimy wszyscy, co miesiąc. Dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, a nie łaską rynku, wyjaśniamy osobno: rachunek za prąd a obowiązki państwa. Ten sam rachunek płaci przemysł — bez sprawnych sieci nie ma taniej energii dla przemysłu, a od niej zależy konkurencyjność całej gospodarki. Całość programu energetycznego Razem: partiarazem.pl/program.

Źródła i dalsza lektura

Czym system dopina dobę: ESP Młoty i magazyny bateryjne

Mon, 29 Jun 2026 09:00:00 +0200

Razem chce oprzeć polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe i odnawialne źródła: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, a wokół nich wiatr i słońce. Taki układ ma jednak swój rytm dobowy, którego nie widać w tabelach mocy zainstalowanej. Atom pracuje równo przez tysiące godzin w roku, fotowoltaika oddaje najwięcej energii w letnie południe, wiatr wieje wtedy, kiedy wieje — a zapotrzebowanie skacze rano i wieczorem. Różnicę między tym, co system akurat produkuje, a tym, czego ludzie akurat potrzebują, trzeba gdzieś przechować. Od tego są magazyny energii. Kanon programowy Razem wymienia tu dwa konkretne narzędzia — dokończenie elektrowni szczytowo-pompowej Młoty i budowę magazynów bateryjnych — i zarazem bez ściemy zastrzega, czego magazynowanie energii, przynajmniej dziś, nie umie.

Co już stoi, co czeka na decyzję

Elektrownia szczytowo-pompowa to najstarszy i wciąż największy magazyn energii, jakim dysponuje energetyka: gdy prądu jest za dużo, pompy tłoczą wodę do górnego zbiornika, a gdy przychodzi szczyt, ta sama woda spada na turbiny. Polska ma kilka takich obiektów, z Żarnowcem na czele, ale ich łączna pojemność jest niewielka wobec dobowych potrzeb krajowego systemu. Równolegle, niemal niezauważenie, wyrósł drugi filar: dziesiątki tysięcy magazynów bateryjnych, od przydomowych skrzynek po kontenery przy farmach.

Dane. Istniejące polskie elektrownie szczytowo-pompowe dysponują łącznie mocą ok. 1,8 GW i pojemnością ok. 9 GWh, z największym Żarnowcem (716 MW, 3,6 GWh). Projektowana przez PGE ESP Młoty w Kotlinie Kłodzkiej to 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności — inwestycja jest na etapie decyzji środowiskowej. Świat przeżywa boom bateryjny: w 2023 r. przybyły 42 GW magazynów bateryjnych, a ceny ogniw litowo-jonowych spadły od 2010 r. o 90%. W Polsce na koniec 2025 r. pracowało już 114 418 magazynów energii o łącznej mocy 2,34 GW i pojemności 8,85 GWh, a w aukcji rynku mocy na rok 2029 magazyny zdobyły ok. 2,5 GW obowiązków mocowych — blisko jedną trzecią całej aukcji.

Te liczby mówią dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, magazyny przestały być ciekawostką: skoro w aukcji rynku mocy wygrywają co trzecią megawatogodzinę obowiązków, znaczy to, że rynek już dziś wycenia ich zdolność do ratowania systemu w szczycie. Po drugie, skala wciąż jest skromna wobec potrzeb — cała bateryjna pojemność Polski, owe 8,85 GWh ze stu kilkunastu tysięcy instalacji, ledwie dorównuje pojemności kilku istniejących elektrowni szczytowo-pompowych. Dlatego kanon Razem mówi o „skali ogólnokrajowej", a nie o punktowych instalacjach.

Doba do dopięcia, sezon poza zasięgiem

Każda technologia magazynowania ma swój naturalny horyzont czasowy. Baterie reagują w ułamki sekund i świetnie stabilizują częstotliwość sieci; elektrownia szczytowo-pompowa przechowuje energię w skali godzin — Żarnowiec może oddawać pełną moc przez około pięć godzin, Młoty będą mogły przez blisko cztery. To dokładnie tyle, ile trzeba, żeby przenieść południową nadwyżkę z fotowoltaiki na wieczorny szczyt.

Horyzont	Narzędzie	Stan
sekundy–minuty	baterie (regulacja częstotliwości, usługi systemowe)	komercyjna codzienność
godziny w dobie	baterie sieciowe + ESP	rośnie; w PL 2,34 GW baterii i 1,8 GW ESP
tygodnie i sezony	—	brak technologii zademonstrowanej w skali

Sezon to inna liga. Stanowisko Razem ws. PEP2040 stawia sprawę wprost: „Nie ma technik magazynowania, które pozwalałyby w ekonomiczny sposób magazynować nadwyżki z fotowoltaiki latem do wykorzystania zimą, kiedy nasłonecznienie spada drastycznie". I dalej: „do tej pory żadna obiecująca technologia magazynowania nie została zademonstrowana w skali wystarczającej do magazynowania energii elektrycznej przez setki godzin". Kanon przypomina też, że miks OZE+magazynowanie udało się dotąd wdrożyć wyłącznie w krajach z potężną hydroenergetyką, jak Norwegia czy Urugwaj. Nauka mówi to samo ostrożniejszym językiem: analiza Sepulvedy i współautorów w „Nature Energy" pokazuje, że magazynowanie długoterminowe musiałoby osiągnąć bardzo niskie koszty pojemności, zanim mogłoby zastąpić w systemie stabilne źródła pracujące w podstawie. Stąd architektura, którą wybrało Razem: atom domyka sezon, magazyny domykają dobę. Partia zostawia przy tym furtkę zapisaną w tym samym stanowisku — „rewolucja na rynku magazynów energii" może zmienić plany i harmonogram — ale planować trzeba na technologiach, które istnieją, a nie na tych, które być może nadejdą.

Co proponuje Razem

Musimy zrezygnować z węgla, ale zastępowanie spalania węgla spalaniem metanu nie jest ścieżką umożliwiającą szybką dekarbonizację. Musimy zastępować go energetyką jądrową i wiatrową, w połączeniu ze zwiększeniem możliwości magazynowania energii w skali ogólnokrajowej (dokończenie ESP Młoty, stawianie magazynów energii opartych o technologie bateryjne).— Stanowisko Partii Razem ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dokończenie ESP Młoty — 1050 MW mocy i ok. 4090 MWh pojemności w Kotlinie Kłodzkiej, największy pojedynczy magazyn energii w kraju po ukończeniu.
Magazyny bateryjne w skali ogólnokrajowej — jako uzupełnienie miksu opartego na atomie, wietrze i słońcu, nie jako jego zamiennik.
Więcej badań i wdrożeń — w Kierunkach rozwoju polskiej energetyki (2023) partia deklaruje: „Zwiększymy inwestycje w badania i wdrażanie technik magazynowania energii" oraz zapowiada warunki dla polskiego przemysłu i uczelni do rozwijania inteligentnych sieci (smart grids) i magazynowania.
Magazyny ciepła dla gmin — ten sam dokument zapowiada program ich budowy: „od finansowania badań, planowanie przestrzenne, po wdrożenia i dotacje kierowane do gmin".
Uczciwość wobec ograniczeń — żadnych obietnic sezonowego magazynowania, którego technologia w potrzebnej skali po prostu jeszcze nie istnieje.

Magazyny dobowe mają jeszcze jedną zaletę, o której warto pamiętać przy sporach o wiatraki: im więcej pojemności w systemie, tym mniej energii z wiatru się marnuje i tym więcej najtańszego prądu realnie dociera do odbiorców. O tym, dlaczego moce wiatru na lądzie można podwoić i co je dziś blokuje, piszemy w tekście o odblokowaniu energetyki wiatrowej. Magazyn potrafi też odciążyć przeciążoną linię, ale nie zastąpi jej modernizacji — słabość polskich sieci rozbieramy osobno w artykule o sieciach jako najsłabszym ogniwie.

Wielka skala to zresztą tylko połowa obrazu. Te 114 tysięcy magazynów w polskich domach i gminach układa się w drugą opowieść — o systemie, który dzięki rozproszeniu trudniej wyłączyć awarią czy atakiem na pojedynczy obiekt. Rozwijamy ją w tekście o rozproszonych magazynach jako fundamencie odporności, a całość energetycznych propozycji partii znajdziesz w programie Razem.

Źródła i dalsza lektura

Fotowoltaika bez mitów: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne

Sun, 28 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska fotowoltaika rozwinęła się szybciej, niż zakładał jakikolwiek rządowy dokument strategiczny. W kwietniu 2026 roku na dachach i gruntach pracowało już 26,6 gigawata paneli, z czego połowa należy do 1,63 miliona prosumentów: rodzin, rolników, małych firm. Trudno o mocniejszy dowód, że ludzie chcą mieć energetykę we własnych rękach — gdy tylko dostali narzędzie, użyli go masowo. Razem patrzy na tę technologię bez nabożeństwa i bez uprzedzeń. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że na naszej szerokości geograficznej słońce nie stanie się powszechnym źródłem energii dla całego systemu. Może za to zostać fundamentem energetyki obywatelskiej — i właśnie temu służą postulaty prosumenta wirtualnego, wspólnot energetycznych oraz ustawowej gwarancji, że 5% zysku z lokalnego OZE zostanie w gminie.

Ćwierć setki gigawatów, głównie z dachów

Boom zaczął się od dotacji i korzystnego systemu rozliczeń, ale jego głębsza przyczyna jest prostsza: panel na dachu był przez lata jedyną formą udziału w energetyce dostępną zwykłemu człowiekowi. Wielka energetyka pozostawała domeną spółek Skarbu Państwa i koncernów, a mikroinstalacja dawała rodzinie choć kawałek kontroli nad rachunkiem. Skala odpowiedzi przerosła prognozy.

Dane. W kwietniu 2026 r. moc zainstalowana fotowoltaiki w Polsce wynosiła 26,6 GW, z czego 13,5 GW przypadało na 1,63 mln prosumentów. Rejestr Urzędu Regulacji Energetyki (stan na 31 marca 2026 r.) potwierdza, że słońce jest dziś największym pod względem mocy odnawialnym źródłem w polskim systemie (to samo pokazuje zestawienie Rynku Elektrycznego). W Unii Europejskiej działa już ponad 8 tysięcy wspólnot energetycznych, które wspólnie wytwarzają, magazynują i sprzedają energię.

Ten sukces ma jednak wyraźną granicę społeczną. Kto mieszka w bloku, wynajmuje mieszkanie albo po prostu nie ma pieniędzy na instalację, przez dekadę oglądał tę rewolucję zza szyby. Energetyka obywatelska, która zatrzymuje się na granicy domu jednorodzinnego z własnym dachem, obejmuje tylko część społeczeństwa — i to na ogół tę zamożniejszą.

Fizyka: dlaczego samo słońce nie uniesie systemu

Razem należy do nielicznych partii, które mówią o fotowoltaice bez marketingu. W stanowisku w sprawie PEP2040 z 2023 roku czytamy, że fotowoltaika „może być istotnym czynnikiem na rzecz elektrooszczędności w budynkach w miastach i gospodarstwach domowych poza miastami", ale powszechnym źródłem energii dla całego systemu nie zostanie — „z uwagi na szerokość geograficzną, na której się znajdujemy, osiągnięcie dużego współczynnika wykorzystania mocy zainstalowanej jest nierealne".

Za tym zdaniem stoi mierzalna fizyka. W Niemczech, leżących na podobnej szerokości geograficznej co Polska, średni współczynnik wykorzystania mocy instalacji słonecznych wynosi około 9–11,6% — panel o mocy szczytowej 1 kW oddaje w ciągu roku tyle energii, ile źródło pracujące bez przerwy z mocą ok. 100 W. Symulacje produkcji słonecznej dla warunków europejskich, oparte na trzydziestu latach danych satelitarnych, dają podobny rząd wielkości. Do tego dochodzi rytm dobowy i sezonowy: grudniowa produkcja stanowi ułamek czerwcowej, a szczyt generacji wypada w południe, nie wieczorem, gdy zużycie rośnie.

Z tej fizyki wynikają dwie praktyczne konsekwencje. Nadwyżki z południa trzeba przenosić na wieczór — o tym, czym system dopina dobę, piszemy w tekście o ESP Młoty i magazynach bateryjnych. A miks odnawialny musi opierać się także na źródle, które produkuje najwięcej właśnie w ciemniejszej połowie roku — dlatego odblokowanie wiatru na lądzie jest dla słońca naturalnym uzupełnieniem, a nie konkurencją.

Panele bez własnego dachu: prosument wirtualny

Skoro słońce najlepiej sprawdza się jako energetyka obywatelska, to kluczowe pytanie brzmi: jak włączyć do niej ludzi bez własnego dachu? Odpowiedzią jest prosument wirtualny — model, w którym można mieć udział w instalacji fotowoltaicznej oddalonej o dziesiątki kilometrów od miejsca zamieszkania, a wyprodukowana energia pomniejsza rachunek tak, jakby panele wisiały na własnym balkonie. Mieszkaniec bloku, najemca, spółdzielnia — każdy może zostać współwłaścicielem elektrowni.

Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki" z 2023 roku domagało się przyspieszenia rozwiązań prawnych dla prosumenta wirtualnego i wspólnot energetycznych. Historia tych przepisów pokazuje, czemu ten postulat był potrzebny: uchwalono je już w 2021 roku, ale ich wejście w życie odraczano tak długo, że zaczęły obowiązywać dopiero 2 lipca 2025 roku. Cztery lata czekania na model, który w innych krajach Unii działał od dawna. Drugim filarem są wspólnoty energetyczne — w stanowisku w sprawie PEP2040 Razem widzi je „na poziomie gmin lub powiatów", tak by z lokalnych źródeł korzystały całe społeczności, a nie wyłącznie właściciele nieruchomości.

Co proponuje Razem

Stworzymy atmosferę prawną przyjazną tworzeniu i użytkowaniu odnawialnych źródeł energii przez osoby fizyczne i wspólnoty energetyczne. (…) Ustawowo zagwarantujemy przekazanie 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE do budżetów samorządów, w których jest ona wytwarzana.— Partia Razem — „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne — przyspieszenie i utrwalenie rozwiązań prawnych, dzięki którym udział w energetyce słonecznej przestaje zależeć od posiadania własnego dachu.
5% zysku z lokalnego OZE dla gmin — ustawowa gwarancja, że społeczność, obok której stoi farma, ma z niej bezpośredni, coroczny dochód.
Prawo przyjazne energetyce obywatelskiej — stabilne ramy dla osób fizycznych, spółdzielni i samorządów, zamiast reguł zmienianych co kilka lat.
Docelowo ponad 75% ciepła sieciowego z kogeneracji lub źródeł odnawialnych — bo transformacja obejmuje także ciepłownictwo, nie tylko prąd.
Długofalowa strategia wsparcia OZE, magazynów i wspólnot energetycznych zamiast dorywczych programów dotacji.

Demokratyzacja energetyki ma też wymiar czysto domowy: własna lub współdzielona produkcja energii to niższy rachunek, a rachunki są dziś jednym z głównych źródeł drożyzny — o tym, dlaczego tania energia jest obowiązkiem państwa, piszemy osobno. Ten sam kierunek Razem proponuje w polityce mieszkaniowej — program budowy mieszkań za 1% PKB — tak, by tanie mieszkanie i tani prąd przestały być osobnymi obietnicami. Całość programu energetycznego partii można znaleźć na partiarazem.pl.

Źródła i dalsza lektura

Wiatr na lądzie można podwoić — czas go odblokować

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Na początku 2026 roku polskie elektrownie wiatrowe na lądzie dysponowały mocą 10,7 GW — o zaledwie około 4% więcej niż rok wcześniej. Dla technologii, która na świecie przeżywa złotą dekadę, takie tempo oznacza stagnację. Tymczasem Razem już w 2023 roku pisało w stanowisku ws. Polityki Energetycznej Polski, że krajowe „moce nominalne instalacji wiatrowych mogą zostać nawet podwojone”. Między tym, co mamy, a tym, co moglibyśmy mieć, stoi przede wszystkim prawo: ustawa odległościowa z 2016 roku, która na lata praktycznie zakazała stawiania nowych turbin. Razem chce ten hamulec wreszcie zwolnić — odblokować inwestycje w wiatr na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.

Najtańsze źródło, najmocniej reglamentowane

Paradoks polskiej energetyki polega na tym, że administracyjnie ograniczyliśmy akurat to źródło, które produkuje prąd najtaniej. Według raportu IRENA globalny średni ważony koszt energii z nowych lądowych farm wiatrowych spadł w 2024 roku do 34 dolarów za megawatogodzinę (raport IRENA „Renewable Power Generation Costs in 2024") — mniej niż z jakiegokolwiek źródła kopalnego. Do podobnych wniosków dochodzą coroczne zestawienia banku Lazard, porównujące uśrednione koszty energii z różnych źródeł. A my ten tani prąd racjonujemy sobie ustawą, spalając zamiast tego drogi węgiel.

Dane. Moc zainstalowana lądowych farm wiatrowych w Polsce: 10,7 GW na styczeń 2026, wzrost o ok. 4% rok do roku (Rynek Elektryczny). W 2024 r. węgiel odpowiadał za 56,2% polskiej produkcji energii elektrycznej, a OZE za 29,4% (Forum Energii). Globalny średni koszt energii z nowego wiatru na lądzie: 34 USD/MWh w 2024 r. (IRENA). Potencjał wiatru na lądzie wg PSEW: 41,4 GW do 2040 r. przy odległości minimalnej 500 m, wobec 22,2 GW przy obecnych 700 m.

Stawka jest większa niż sam rachunek za megawatogodzinę. Węgiel wciąż daje ponad połowę polskiego prądu, a jak przypomina Razem w „Kierunkach rozwoju polskiej energetyki”, do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Czymś tę lukę trzeba zapełnić. Wiatr na lądzie jest najszybszym i najtańszym kandydatem, jakiego mamy pod ręką.

Dekada pod rządami zasady 10H

Skąd wzięła się stagnacja? W maju 2016 roku Sejm przyjął ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, znaną jako „ustawa 10H”: nowa turbina mogła stanąć nie bliżej zabudowań niż dziesięciokrotność swojej całkowitej wysokości. Przy współczesnych maszynach, liczących z łopatami grubo ponad 200 metrów, oznaczało to strefę wykluczenia rzędu dwóch kilometrów — i w praktyce wykreślenie z mapy inwestycyjnej zdecydowanej większości kraju. Razem oceniało wprost, że energetyka wiatrowa na lądzie padła wówczas „ofiarą ideologicznych uprzedzeń”. Branża zamarła na siedem lat.

W 2023 roku przepisy poluzowano do 700 metrów, ale to korekta połowiczna. Polskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej policzyło, jak bardzo te sto czy dwieście metrów różnicy waży na potencjale całego sektora:

Minimalna odległość od zabudowań	Możliwa moc wiatru na lądzie do 2040 r. (PSEW)
700 m (stan po nowelizacji z 2023 r.)	22,2 GW
500 m (wariant analizowany przez branżę)	41,4 GW

Różnica między jednym a drugim wariantem to niemal drugie tyle mocy — szacunek branżowy zbieżny z kanoniczną oceną Razem, że moce wiatru na lądzie „mogą zostać nawet podwojone”. Oczywiście wiatr wieje, kiedy chce, i sam systemu nie utrzyma: potrzebuje stabilnej podstawy oraz magazynów domykających dobę. O tym, jak elektrownie szczytowo-pompowe i baterie współpracują ze źródłami zależnymi od pogody, piszemy osobno: czym system dopina dobę — ESP Młoty i magazyny bateryjne.

Odblokować nie znaczy przepchnąć

Uczciwie trzeba powiedzieć, że opór wobec wiatraków nie wziął się znikąd — bywał podsycany politycznie, ale wyrastał też z realnego poczucia mieszkańców, że ktoś planuje inwestycję nad ich głowami i bez ich udziału. Odpowiedź Razem odwraca tę logikę. W stanowisku ws. PEP2040 partia zastrzega, że każde źródło energii „musi być budowane przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni” — a społeczności mają z tych inwestycji czerpać wymierne korzyści. Stąd postulat ustawowej gwarancji, by 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE zasilało budżety gmin, w których ta energia powstaje, oraz wsparcie dla wspólnot energetycznych, w których to mieszkańcy są współwłaścicielami źródeł. Jak taka energetyka obywatelska działa od strony słońca i prosumentów, pokazujemy tutaj: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne.

Jest i skąd wziąć pieniądze na przyspieszenie. Wpływy z opłat za emisję CO₂ trafiają w całości do polskiego budżetu — ponad 20 miliardów złotych rocznie, które według „Kierunków” jest w nim rozmywane, zamiast pokrywać koszty transformacji energetycznej. Skala tych wpływów jest policzalna: według analiz KOBiZE aukcje uprawnień EU ETS przyniosły Polsce 5,42 mld euro w 2023 roku, czyli około 25 mld zł (przeliczenie poglądowe), oraz 3,84 mld euro w 2024 roku. Razem chce, by całość tych środków pracowała na zmniejszenie emisji — od farm wiatrowych po sieci. Budowa i obsługa tych instalacji to zarazem tysiące stabilnych miejsc pracy w regionach, które dziś żyją z węgla; jak spiąć jedno z drugim, opisujemy w tekście o gwarancji zatrudnienia i sprawiedliwej transformacji.

Co proponuje Razem

Odblokujemy możliwości inwestycyjne w energetyce wiatrowej na lądzie, z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.— Partia Razem — stanowisko „Kierunki rozwoju polskiej energetyki” (2023), partiarazem.pl

Odblokowanie inwestycji w wiatr na lądzie — koniec z przepisami, które administracyjnie zamrażają najtańsze źródło energii; zawsze z poszanowaniem dla społeczności lokalnych i przyrody.
Nawet podwojenie mocy lądowej energetyki wiatrowej — potencjał wskazany w stanowisku Razem ws. PEP2040 (2023).
Budowa przy akceptacji lokalnych społeczności, w oparciu o wiążące plany zagospodarowania przestrzeni.
Ustawowa gwarancja 5% zysku z lokalnie wytwarzanej energii z OZE dla budżetów samorządów, na terenie których ta energia powstaje.
Całość opłat z systemu handlu emisjami na zmniejszenie emisji w gospodarce, z koncentracją na modernizacji energetyki — zamiast rozmywania tych pieniędzy w budżecie.

Tani prąd z wiatru to na końcu tej układanki niższe koszty dla całej gospodarki — a gospodarka, w której państwo inwestuje, zamiast czekać na rynek, rośnie szybciej i płaci lepiej. Ten mechanizm rozkłada na czynniki pierwsze siostrzany serwis w tekście o tym, jak płace napędzają wzrost gospodarczy. Całość energetycznych i przemysłowych planów Razem spina program partii.

Źródła i dalsza lektura

SMR-y bez złudzeń — fundamentem transformacji są duże bloki

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

Małe reaktory modułowe zrobiły w polskiej debacie karierę, zanim jakikolwiek z nich zaczął pracować na Zachodzie. Prezentacje obiecują seryjną produkcję w fabryce, montaż na miejscu i reaktor niemal w każdym powiecie — a spółki ogłaszają kolejne listy intencyjne. Razem patrzy na tę technologię życzliwie, ale trzeźwo. W stanowisku o polityce energetycznej z 2023 roku partia napisała wprost, że SMR-y „pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną". Fundamentem muszą być duże, sprawdzone bloki: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Dla małych reaktorów kanon programowy przewiduje miejsce później — i to rozróżnienie faz, a nie niechęć do nowinek, jest sednem stanowiska.

Policzmy działające SMR-y

Skala rozdźwięku między zapowiedziami a rzeczywistością daje się zmierzyć. Wystarczy zestawić liczbę projektów rozwijanych na papierze z liczbą urządzeń, które naprawdę produkują prąd.

Dane. Tegoroczna edycja SMR Dashboard, przeglądu przygotowywanego przez Agencję Energii Jądrowej OECD, liczy 127 projektów SMR na świecie — z czego tylko 7 działa lub jest w budowie. Żaden komercyjny mały reaktor nie pracuje dziś na Zachodzie: działające jednostki mają wyłącznie Rosja i Chiny. Flagowy amerykański projekt NuScale w Idaho anulowano w listopadzie 2023 roku, gdy szacowana cena energii wzrosła z 58 do 89 dolarów za megawatogodzinę. Recenzowana analiza w PNAS (Krall i in., 2022; pełny tekst) szacuje ponadto, że małe reaktory mogą wytwarzać do około 5,5 razy więcej wypalonego paliwa na jednostkę wyprodukowanej energii niż bloki wielkoskalowe.

Nic z tego nie przekreśla samej technologii. Rosyjska pływająca elektrownia i chiński reaktor wysokotemperaturowy dowodzą, że małe jednostki da się zbudować i uruchomić. Problem leży gdzie indziej: kraj, który do 2030 roku będzie musiał wymienić elektrownie o mocy prawie 20 GW, potrzebuje technologii dostępnej dziś, w przewidywalnej cenie i z referencyjnymi realizacjami — a tego zachodnie SMR-y na razie zaoferować nie mogą.

Pętla, z której trudno wyjść

Ekonomia reaktorów jądrowych od dekad premiuje skalę: im większy blok, tym niższy koszt megawata. SMR-y obiecują odwrócić tę zależność seryjną produkcją fabryczną — sto identycznych modułów ma być tańszych niż sto projektowanych osobno elektrowni. Rzecz w tym, że seryjność wymaga długiej kolejki zamówień, a zamawiający chcą najpierw zobaczyć działający, rentowny egzemplarz. Historia NuScale pokazuje, jak ta pętla zaciska się w praktyce: rosnący kosztorys wypłaszał kolejnych odbiorców, aż projekt upadł, zanim wylano fundamenty.

Polski przykład jest bliżej, we Włocławku. Orlen i Synthos ogłosiły w sierpniu 2025 roku porozumienie „torujące drogę" pierwszej elektrowni SMR w Polsce — po latach zapowiedzi wciąż jesteśmy więc na etapie umów między udziałowcami, nie budowy. Tymczasem zegar transformacji tyka niezależnie od komunikatów prasowych. Według stanowiska Razem uruchomienie pierwszego wielkoskalowego reaktora w Polsce jest możliwe w 2035 roku; rządowy Program polskiej energetyki jądrowej zakłada dwie elektrownie o mocy 6–9 GW i pierwszy blok w 2036 roku. Postulat Razem — osiem bloków i minimum 12 GW — idzie dalej i szybciej niż plan rządu, ale oba harmonogramy łączy jedno: opierają się na technologii, którą umie już budować kilku dostawców na świecie. Każdy rok czekania na przełom w SMR-ach byłby kolejnym rokiem palenia węgla.

Kolejność faz ma przy tym praktyczny sens. Kanon Razem widzi dla małych reaktorów „rozsądnej wielkości" zadanie w drugiej fazie programu: zastępowanie wycofywanych bloków węglowych o mocy 200–300 MW. Skala pasuje, a lokalizacje po elektrowniach węglowych mają gotowe przyłącza sieciowe i doświadczone załogi. Jeżeli do tego czasu seryjna produkcja SMR-ów rzeczywiście ruszy, Polska będzie mogła z niej skorzystać — stanowisko partii uczciwie zaznacza, że „przełom w dziedzinie seryjnej budowy małych modułowych reaktorów jądrowych może oczywiście zmienić plany i harmonogram". Sceptycyzm dotyczy harmonogramów marketingowych, a nie fizyki.

Kompetencje już mamy — w Świerku

Rozmowa o polskim atomie zaczyna się zresztą nie od zera. Pod Otwockiem od pół wieku pracuje reaktor badawczy Maria, jeden z ważniejszych na świecie producentów izotopów medycznych. W styczniu 2025 roku, na konferencji prasowej w Otwocku, obok kampusu Narodowego Centrum Badań Jądrowych w Świerku, mówił o nim Adrian Zandberg: „Reaktor Maria w Świerku to świetny przykład, jak marnujemy potencjał gospodarczy. To infrastruktura, dzięki której powstają radiofarmaceutyki do leczenia raka. Zamiast budować na bazie reaktora nasz własny, nowoczesny przemysł lekowy – dajemy zarabiać zagranicznym koncernom. Sam reaktor pozostaje niedofinansowany, świetnych specjalistów, którzy w nim pracują, podkupują inni". Kadry, zaplecze badawcze i dozór jądrowy będą potrzebne każdemu programowi — wielkoskalowemu i modułowemu. Od tego, czy państwo zadba o nie już teraz, zależy więcej niż od wyboru konkretnej technologii. To zresztą druga strona tego samego rachunku: inwestycje energetyczne to miejsca pracy na dekady — piszemy o tym szerzej w siostrzanym serwisie o pracy.

Co proponuje Razem

Należy jak najwcześniej rozpocząć prace nad budową wielkoskalowych bloków jądrowych, bowiem małe reaktory modułowe (SMR) pomimo intensywnego marketingu, nie będą gotowe do budowy wystarczająco szybko, by oprzeć na nich transformację energetyczną. Te rozsądnej wielkości mogą posłużyć w drugiej fazie programu jądrowego, po wybudowaniu dużej energetyki, do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW.— Partia Razem — Stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Najpierw wielkoskalowe bloki jądrowe — co najmniej 8 bloków o łącznej mocy minimum 12 GW, jako fundament bezemisyjnego systemu.
SMR-y w drugiej fazie programu — do zastępowania wycofywanych bloków węglowych 200–300 MW, gdy technologia dojrzeje do seryjnej budowy.
Otwartość na przełom — jeśli seryjna produkcja małych reaktorów albo rewolucja w magazynach energii nadejdzie szybciej, plany i harmonogram można będzie skorygować.
Dostawcy wybierani po zademonstrowanej zdolności do budowy zgodnie z harmonogramem, warunkach finansowych i korzystnym dla Polski offsecie — wyłącznie konstrukcje z krajów o przyjaznych relacjach z Polską.

Jak dokładnie ma wyglądać ta pierwsza, wielkoskalowa faza — ile bloków, gdzie i po co aż 12 GW — rozpisujemy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. A dlaczego rezerwą dla odnawialnych źródeł ma być atom, a nie importowany gaz, tłumaczymy na przykładzie dwóch sąsiadów, którzy wybrali przeciwne drogi: model fiński zamiast niemieckiego.

Źródła i dalsza lektura

Prąd czystszy dziesięciokrotnie: model fiński zamiast niemieckiego

Thu, 25 Jun 2026 09:00:00 +0200

Każda kilowatogodzina pobrana z polskiego gniazdka oznaczała w 2020 roku emisję 710 gramów dwutlenku węgla. We Francji ta sama kilowatogodzina kosztowała klimat 60 gramów, w Finlandii 64, w Niemczech ponad 310. Razem zestawiło te cztery liczby w stanowisku w sprawie Polityki Energetycznej Polski do 2040 roku i wyciągnęło z nich wniosek, który do dziś organizuje energetyczny program partii: skoro odnawialne źródła zależą od pogody, ktoś musi je ubezpieczać — i cała stawka polega na tym, czy będzie to spalanie importowanego metanu, jak w Niemczech, czy elektrownie jądrowe, jak w Finlandii i Francji. Prąd w wariancie fińskim wychodzi czystszy niemal dziesięciokrotnie.

Trzy kraje, trzy liczby — i co się zmieniło od 2020

Porównanie z kanonicznego stanowiska Razem opisuje rok 2020, więc uczciwość wymaga sprawdzenia, jak te liczby wyglądają dziś. Polska emisyjność spadła — węgiel powoli ustępuje miejsca odnawialnym źródłom — ale dystans do krajów z atomem w podstawie systemu pozostaje przepaścią.

Dane. Za 2020 rok, według stanowiska Razem ws. PEP2040: Polska 710 gCO2/kWh, Niemcy ponad 310, Finlandia 64, Francja 60. Stan bieżący według danych Ember publikowanych przez Our World in Data: Polska ok. 589 gCO2/kWh (2025), Francja ok. 40, Szwecja ok. 35. Według wskaźnika Europejskiej Agencji Środowiska polska elektroenergetyka pozostaje w ścisłej czołówce najbardziej emisyjnych w Unii. Francja wytwarza z atomu większość swojego prądu — 71,67% produkcji w 2018 roku.

Spadek z 710 do około 589 gramów to postęp, tylko że tempo jest żałośnie wolne wobec skali zadania. Kanon Razem szacuje, że w 2050 roku zapotrzebowanie na energię elektryczną wyniesie około 300 TWh rocznie — elektryfikacja transportu, ciepłownictwa i przemysłu dołoży swoje. Ten prąd trzeba będzie skądś wziąć, a jednocześnie do 2050 roku osiągnąć zerowy bilans emisji. Francja i Szwecja pokazują, że da się schodzić poniżej 50 gramów na kilowatogodzinę. Żaden duży kraj nie zrobił tego bez atomu albo wyjątkowo hojnej geografii pełnej rzek i zbiorników.

Dlaczego gaz nie domyka transformacji

Wiatr i słońce mają jedną wadę, o której inwestorskie prezentacje mówią niechętnie: bywają nieobecne w pracy. System musi wtedy sięgnąć po źródło sterowalne. W modelu niemieckim tę rolę gra metan — elektrownie gazowe szybko się uruchamiają i szybko odstawiają, więc świetnie „łatają" pogodowe dziury. Kanon Razem nazywa tę ścieżkę wprost pułapką „fossil-fuel lock-in": wycieki metanu przy wydobyciu i transporcie sprawiają, że elektrownie gazowe są dla klimatu równie szkodliwe co węglowe, bo metan przez pierwsze dwie dekady po emisji działa 84 razy silniej od dwutlenku węgla. Do tego dochodzi geopolityka: inwazja Rosji na Ukrainę pokazała, czym kończy się uzależnienie od importu paliw.

Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki i autor książki „Energiewende. Nowe niemieckie imperium" (Defence24, 2019), pisał o niemieckiej transformacji, że „jest w rzeczywistości antyklimatyczna", i ostrzegał: „Niemcy chcą nie tylko pozbyć się własnych elektrowni jądrowych, ale też zablokować powstawanie podobnych jednostek w całej Europie". Pięć lat później, już jako redaktor naczelny portalu Energetyka24, podsumował pierwszy niemiecki rok po wyłączeniu ostatnich reaktorów: „W 2023 roku Niemcy były importerem energii elektrycznej netto" — sprowadziły około 69 TWh, z czego mniej więcej jedna czwarta pochodziła z energetyki jądrowej, głównie francuskiej. Kraj, który zamknął własne elektrownie jądrowe, dopina system cudzymi.

Finlandia poszła w drugą stronę i warto o niej mówić bez lukru. Blok Olkiluoto 3 — największy reaktor w Europie — wszedł do regularnej pracy w 2023 roku po kilkunastu latach opóźnień, a jego koszt urósł do około 11 miliardów euro, mniej więcej czterokrotności pierwotnego planu. Budowa pierwszych bloków po długiej przerwie bywa bolesna; przemilczanie tego podważałoby resztę argumentacji. Sęk w tym, że gotowy reaktor pracuje potem dekadami, a fińska kilowatogodzina należała już w 2020 roku do najczystszych w Europie — z pogodowymi OZE i atomem w jednym systemie. Polska, wybierając dziś model miksu, wybiera więc między jednorazowym bólem inwestycyjnym a trwałym uzależnieniem od importowanego paliwa kopalnego.

Co proponuje Razem

W Polsce staniemy przed wyborem między modelem OZE + sprowadzany zza granicy gaz ziemny (jak w Niemczech) lub OZE + atom (jak w Finlandii czy Francji). W 2020 średnioroczny poziom emisji w Niemczech przekraczał 310 gCO2/kWh podczas gdy we Francji wynosił zaledwie 60 gCO2/kWh — prawie dziesięciokrotna różnica, a w Finlandii 64 gCO2/kWh — pięciokrotnie mniej. Dla porównania, dla Polski poziom emisji wynosił 710 gCO2/kWh, więc jak widać, długa droga przed nami zanim osiągniemy poziom Francji i Finlandii.— Partia Razem — stanowisko ws. PEP2040 (2023), partiarazem.pl

Dla porządku: niemal dziesięciokrotna różnica z tytułu tego tekstu dotyczy relacji Polska–Francja i Polska–Finlandia (710 wobec 60–64 g), a Niemcy — mimo rozbudowanych OZE — mają wynik około pięciokrotnie gorszy od Francji.

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — Deklaracja programowa 2025 mówi o oparciu systemu na dużych elektrowniach jądrowych i OZE. To postulat wyraźnie ambitniejszy od rządowego Programu polskiej energetyki jądrowej, zakładającego dwie elektrownie o mocy 6–9 GW.
OZE rozwijane równolegle z atomem — wiatr na lądzie i morzu oraz fotowoltaika, budowane przy akceptacji lokalnych społeczności i z korzyścią dla lokalnych budżetów, m.in. przez wspólnoty energetyczne na poziomie gmin i powiatów.
Ograniczenie wzrostu zużycia gazu ziemnego w energetyce — metan jako rezerwa systemu utrwala zależność od importu i realnie nie obniża emisji.
Zerowy bilans emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku — bo, jak przypomina kanon, fizyka jest bezlitosna.

Adrian Zandberg, lider Razem, ujął tę różnicę ambicji krótko w wypowiedzi dla PAP w Toruniu w lutym 2025 roku: „My potrzebujemy w Polsce nie jednej symbolicznej elektrowni jądrowej, ale przynajmniej ośmiu bloków". Skąd bierze się ta liczba, ile mocy węglowej trzeba będzie wymienić do 2030 roku i jak postulat Razem ma się do harmonogramu rządu — rozkładamy w osobnym tekście: 8 bloków jądrowych, 12 gigawatów. Osobna sprawa to pokusa pójścia na skróty przez małe reaktory modułowe — kanon Razem traktuje je jako uzupełnienie drugiej fazy programu, nie jego fundament, o czym piszemy w tekście o SMR-ach bez złudzeń.

Model fiński ma przy tym dwie nogi i obie muszą być zdrowe. Wiech, komentując w 2026 roku polskie i niemieckie wybory energetyczne, zastrzegał, że „nie wolno wpadać w odwrotną skrajność, tj. rozwijać atomu kosztem źródeł odnawialnych" — i to akurat współgra z linią Razem, w której odblokowanie energetyki wiatrowej idzie w parze z budową bloków jądrowych. Jak uwolnić wiatr na lądzie i podwoić jego moce, opisujemy tutaj: wiatr na lądzie można podwoić. Stawką jest na końcu nie tylko klimat, ale i koszty produkcji — o tym, dlaczego tania energia to fundament konkurencyjności przemysłu, piszemy w siostrzanym serwisie o gospodarce.

Źródła i dalsza lektura

8 bloków jądrowych, 12 gigawatów — plan energetycznej samodzielności Polski

Wed, 24 Jun 2026 09:00:00 +0200

Polska energetyka dojeżdża na oparach. Jak wylicza Razem w stanowisku „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023), do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę ogólnej mocy naszych elektrowni. Wysłużonych bloków węglowych nie da się remontować w nieskończoność, a zapotrzebowanie na prąd będzie rosło, bo elektryfikuje się transport, ogrzewanie i przemysł. Odpowiedź Razem jest zapisana w deklaracji programowej z 2025 roku wprost: co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW, obok szerokiej rozbudowy odnawialnych źródeł energii. Adrian Zandberg streszczał to w kampanii prezydenckiej jedną frazą — 8 bloków atomowych, czyli energetyczna samodzielność.

Prawie 20 gigawatów do wymiany

Skala tej wymiany bywa niedoceniana. Przez dwie dekady kolejne rządy zapowiadały polski atom i kończyło się na prezentacjach; w tym czasie sąsiedzi budowali, a nasze bloki węglowe się starzały. Energetyka jądrowa jest przy tym technologią dojrzałą, nie eksperymentem — na świecie pracuje dziś kilkaset reaktorów, a kolejne powstają od Finlandii po Zjednoczone Emiraty.

Dane. Według stanowiska Razem „Kierunki rozwoju polskiej energetyki" (2023) do 2030 r. wymiany będzie wymagać prawie 20 GW mocy wytwórczych — ponad połowa mocy polskich elektrowni. Rządowy Program polskiej energetyki jądrowej przewiduje budowę dwóch elektrowni o łącznej mocy 6–9 GWe, a po aktualizacji z 2025 r. pierwszy blok ma ruszyć dopiero w 2036 r.; koszt samej pierwszej elektrowni (do 3750 MWe) szacowano na ok. 150 mld zł. Dla porównania: na świecie działa 417 reaktorów energetycznych o łącznej mocy ok. 379,7 GW (IAEA PRIS). Poparcie dla budowy elektrowni jądrowych w Polsce wyniosło 86% w listopadzie 2022 r. i 91,9% na przełomie listopada i grudnia 2025 r. (badania na zlecenie resortów klimatu i energii).

O spóźnieniu mówią zresztą zgodnie i lewica, i branżowi eksperci. „Decyzja w sprawie elektrowni jądrowej jest mocno spóźniona. My już powinniśmy mieć w Polsce takie jednostki" — oceniał w 2022 roku Jakub Wiech, ekspert ds. energetyki, dodając, że „najlepszy moment na budowę elektrowni jądrowej w Polsce był 50 lat temu". W innym miejscu przypominał rzecz, o której debata publiczna często zapomina: „Energia atomowa jest najbezpieczniejszą z form wytwarzania energii elektrycznej, jaką znamy".

Postulat Razem a rządowy program: więcej i szybciej

Uczciwie trzeba powiedzieć, że państwo polskie program jądrowy wreszcie ma. Różnica polega na skali i tempie. Razem już w stanowisku w sprawie PEP2040 (2023) oceniało rządowy program jako „niedostatecznie ambitny w budowie energetyki jądrowej" i wskazywało, że uruchomienie pierwszego reaktora w Polsce jest możliwe w roku 2035 — a do 2040 i 2050 musi powstać kilkanaście gigawatów mocy jądrowych.

	Rządowy PPEJ	Postulat Razem
Skala	2 elektrownie, łącznie 6–9 GWe	co najmniej 8 bloków, minimum 12 GW
Pierwszy blok	2036 (po aktualizacji z 2025 r.)	możliwy w 2035 r.
Rola atomu	pierwszy krok programu jądrowego	podstawa systemu, obok rozbudowanych OZE

Za dużymi blokami przemawia także ekonomia systemu. Źródła zależne od pogody generują koszty, których nie widać w cenie samego panelu czy turbiny: rezerwowanie mocy, rozbudowę sieci, bilansowanie. Według analiz OECD NEA przywoływanych przez World Nuclear Association koszty systemowe źródeł pogodozależnych sięgają 8–50 USD/MWh, wobec 1–3 USD/MWh dla energetyki jądrowej. Z tego właśnie powodu Razem łączy atom z OZE, zamiast wybierać między nimi — sterowalna podstawa jądrowa pozwala bezpiecznie rozbudowywać tanie źródła odnawialne, bez rezerwowania ich elektrowniami gazowymi na importowane paliwo. Jak wygląda ta różnica w praktyce dwóch sąsiadów Polski, opisujemy w tekście o fińskim modelu OZE plus atom.

Na spotkaniu z wyborcami w Gdyni w lutym 2025 roku Zandberg ustawiał ten plan w dłuższej perspektywie — obok mieszkań i przemysłów odpornościowych:

Po pierwsze, 8 bloków jądrowych, żeby utrzymać energetyczną samodzielność. Po drugie, prawdziwy program mieszkaniowy – budowa 300 tysięcy mieszkań społecznych. Po trzecie, inwestycje w przemysły, od których zależy nasza odporność – takie jak fabryki leków. Rynek nie załatwi tego za państwo. Chaotyczne działania kolejnych rządów, które najbardziej interesuje szarpanina z poprzednikami, kończą się tak, że przez 20 lat PO-PiSu nie zbudowaliśmy ani jednej elektrowni jądrowej. To musi się zmienić!— Adrian Zandberg, spotkanie z wyborcami w Gdyni, luty 2025, Adrian Zandberg, ogłoszenie Planu 15-letniego (za: Super Express, 9.02.2025)

Mandat społeczny dla takiego planu istnieje i rośnie. Gdy Razem podawało w filarze programowym „Klimat i środowisko" poparcie dla budowy elektrowni na poziomie 62,5%, wynik ten uchodził za wysoki. W listopadzie 2022 roku badanie na zlecenie resortu klimatu pokazało już 86%, a na przełomie listopada i grudnia 2025 roku — 91,9%. Mało który wielki projekt publiczny w Polsce może liczyć na taką zgodę ponad podziałami. Razem zastrzega przy tym w „Kierunkach", że wybór lokalizacji kolejnych elektrowni ma zależeć od wyniku konsultacji z mieszkankami i mieszkańcami okolic, w których miałyby powstać.

Co proponuje Razem

Oprzemy polski system energetyczny o duże elektrownie jądrowe oraz odnawialne źródła energii. Zbudujemy co najmniej 8 bloków jądrowych, o łącznej mocy minimum 12 GW. Zmodernizujemy sieć przesyłową i dystrybucyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Polska z atomu, krzemu i stali”, partiarazem.pl

Co najmniej 8 bloków jądrowych o łącznej mocy minimum 12 GW — jądrowa podstawa systemu, obok szerokiej rozbudowy OZE.
Modernizacja sieci przesyłowej i dystrybucyjnej — bez niej ani atom, ani odnawialne źródła nie dostarczą prądu tam, gdzie jest potrzebny.
Program budowy kompetencji w dziedzinach strategicznych, z energetyką jądrową na czele — kadry, uczelnie, polski przemysł jako dostawca.
Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje i zniesienie zapisanego w Konstytucji uznaniowego limitu 60% długu publicznego, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa.
Lokalizacje uzgadniane z mieszkańcami — konsultacje ze społecznościami, w których elektrownie miałyby stanąć.

Dwa elementy tej układanki opisujemy osobno, bo każdy z nich to samodzielny problem inwestycyjny. Stan polskich sieci — w których większość elementów dystrybucyjnych niskiego i średniego napięcia przekroczyła 25 lat — rozkładamy w tekście o sieciach jako najsłabszym ogniwie polskiej energetyki. Pytanie, skąd wziąć kapitał na dekadę wielkich budów i dlaczego dogmat 60% długu temu przeszkadza, omawiamy przy okazji państwowego funduszu inwestycji energetycznych. Taki program to zarazem impuls rozwojowy dla całej gospodarki: wielkie inwestycje publiczne tworzą dobrze płatne miejsca pracy i zamówienia dla krajowego przemysłu, a związek między inwestycjami, płacami i wzrostem opisujemy szerzej w siostrzanym serwisie o gospodarce.

Samodzielność energetyczna nie oznacza przy tym autarkii. Razem pisze w stanowiskach o rozbudowie połączeń transgranicznych i o tym, by Polska docelowo stała się stabilnym eksporterem energii. Chodzi o coś prostszego: żeby o cenie prądu w polskim gniazdku i o bezpieczeństwie dostaw nie decydował ani rynek gazu, ani humor sąsiadów. Prawie 20 GW do wymiany w ciągu kilku lat to problem, którego nie rozwiąże żaden pojedynczy przetarg. Rozwiąże go plan — i konsekwencja w jego realizacji.

Źródła i dalsza lektura

Kontakt

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Masz pytanie, uwagę albo znalazłeś błąd w danych? Napisz do nas:

E-mail: kontakt@razemdlaenergetyki.pl

Chcesz poznać pełny program lub zaangażować się w działania Partii Razem? Zajrzyj na partiarazem.pl.

Polityka prywatności

Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000

Administrator

Serwis „Razem dla transformacji energetycznej" jest prowadzony przez PHU Adam Jura-Czarnecki, świadczące usługi komunikacyjne na rzecz Partii Razem. Kontakt: kontakt@razemdlaenergetyki.pl.

Do statystyk odwiedzin korzystamy z Cloudflare Web Analytics. Narzędzie to nie używa plików cookie, nie zapisuje danych w Twojej przeglądarce, nie profiluje użytkowników i nie gromadzi danych pozwalających Cię zidentyfikować — mierzy wyłącznie zbiorczy, anonimowy ruch (liczba wejść, strony, kraje, źródła). Z tego powodu serwis nie wyświetla banera zgody na cookie — nie jest on wymagany. Dostawcą usługi jest Cloudflare, Inc. (USA), działający jako podmiot przetwarzający.

Serwis jest hostowany w infrastrukturze Cloudflare Pages. Operator hostingu może przetwarzać techniczne logi serwera (m.in. adres IP, typ przeglądarki) w celu zapewnienia bezpieczeństwa i dostępności usługi.

Linki zewnętrzne

Serwis zawiera odnośniki do stron zewnętrznych (m.in. partiarazem.pl oraz źródeł danych). Linki nie zawierają parametrów śledzących (UTM) ani identyfikatorów użytkownika.

Twoje prawa

Masz prawo dostępu do swoich danych, ich sprostowania i usunięcia. W sprawach prywatności pisz na adres podany wyżej.

Niniejszy dokument jest wzorcem do uzupełnienia o stan prawny obowiązujący w dniu publikacji.

Razem dla transformacji energetycznej

Magazyn energii w każdej gminie: rozproszenie to odporność

Rozproszenie już się w Polsce zaczęło

Jak działa odporność: mikrosieci, praca wyspowa, baterie bez litu

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle

Ile osób żyje dziś z węgla

Mechanizm: praca, która obniża koszt transformacji

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Kto zapłaci za atom i sieci? Państwowy fundusz i koniec dogmatu 60 procent

Miliardy z ETS, które rozpływają się w budżecie

Limit 60 procent i fundusz, który spina całość

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Ceny prądu i ciepła nie mogą rosnąć szybciej niż najniższa emerytura

Trzeci najdroższy prąd w Unii

Zasada z 2021 roku: prosty miernik zamiast uznaniowości

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Sieci: najsłabsze ogniwo polskiej energetyki

Ile lat mają polskie kable

System, który mówi „nie"

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Czym system dopina dobę: ESP Młoty i magazyny bateryjne

Co już stoi, co czeka na decyzję

Doba do dopięcia, sezon poza zasięgiem

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Fotowoltaika bez mitów: prosument wirtualny i wspólnoty energetyczne

Ćwierć setki gigawatów, głównie z dachów

Fizyka: dlaczego samo słońce nie uniesie systemu

Panele bez własnego dachu: prosument wirtualny

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Wiatr na lądzie można podwoić — czas go odblokować

Najtańsze źródło, najmocniej reglamentowane

Dekada pod rządami zasady 10H

Odblokować nie znaczy przepchnąć

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

SMR-y bez złudzeń — fundamentem transformacji są duże bloki

Policzmy działające SMR-y

Pętla, z której trudno wyjść

Kompetencje już mamy — w Świerku

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Prąd czystszy dziesięciokrotnie: model fiński zamiast niemieckiego

Trzy kraje, trzy liczby — i co się zmieniło od 2020

Dlaczego gaz nie domyka transformacji

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

8 bloków jądrowych, 12 gigawatów — plan energetycznej samodzielności Polski

Prawie 20 gigawatów do wymiany

Postulat Razem a rządowy program: więcej i szybciej

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Kontakt

Polityka prywatności

Administrator

Analityka i pliki cookie

Linki zewnętrzne

Twoje prawa