Węgiel odchodzi do przeszłości niezależnie od tego, co o tym myślimy: rosną koszty uprawnień do emisji CO2, starzeją się bloki, a zdrowotna cena spalania jest ogromna. Razem wychodzi z założenia, że odejścia od węgla nie da się odwlekać w nieskończoność, i dlatego chce przeprowadzić je w sposób odpowiedzialny, zaplanowany i sprawiedliwy.
Transformacja z planem albo bez planu
Transformacja pozostawiona rynkowi i przypadkowi oznacza nagłe zamknięcia, utratę miejsc pracy bez alternatywy i skoki cen energii. Zaplanowana przez państwo — oznacza harmonogram, w którym nowe źródła (atom i OZE) wchodzą, zanim wygaszane są stare, a pracownicy dostają gwarancję nowej pracy w regionie. Program Razem stawia sprawę wprost: państwo bierze odpowiedzialność za sprawiedliwą transformację i odpowiedzialne odejście od paliw kopalnych, tak aby efekty zmian nie uderzyły w społeczeństwo i w bezpieczeństwo kraju.
Zdrowotna stawka odejścia od węgla
Poza emisjami CO2 spalanie węgla wytwarza smog, który realnie skraca życie. Zanieczyszczone powietrze — w dużej mierze z domowych pieców i energetyki węglowej — odpowiada w Polsce za dziesiątki tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie (Europejska Agencja Środowiska — ok. 25 tys. zgonów przypisywanych pyłowi PM2,5 w 2023 roku), a koszt tego dla gospodarki idzie w miliardy złotych. Dlatego odejście od węgla jest jednocześnie polityką zdrowia publicznego; rozkłada to na czynniki pierwsze siostrzany serwis o zdrowiu w tekście smog a zdrowie, a to, że głównym źródłem smogu są domowe kopciuchy, pokazuje Razem dla środowiska.
Co proponuje Razem
- Odpowiedzialne, zaplanowane odejście od paliw kopalnych — nowe źródła wchodzą, zanim wygaszane są stare.
- Bezpieczeństwo energetyczne utrzymane przez cały proces — transformacja ma je wzmacniać, a nie mu zagrażać.
- Sprawiedliwość społeczna — pracownicy i regiony węglowe nie zostają sami; rozwijamy to w tekście o gwarancji zatrudnienia.
Na czym oprzeć system po węglu, pokazują teksty o 8 blokach jądrowych i o energetyce wiatrowej. Więcej w dziale Sprawiedliwa transformacja.